Blog
Sanskrit
About
ādhidaivika
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 112 .
ādhidaivika mfn. (
-kaḥ-kī-kaṃ ) Relating to, a tutelary or presiding deity.
E. adhidaiva and ṭhañ aff.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 89, col. 2 .
ādhi-daivika (kaḥ-kī-kaṃ) a. Relating to a tutelary or presiding deity.
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 77, col. 2 .
ādhidaivika ādhidaivika, i. e. adhi -deva + ika, adj. Treating of the deities,
Man. 6, 83.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 120, col. 3 .
ādhidaivika ādhidaivika, as, ī, am (fr.
adhi-
deva ), relating to a tutelary or presiding deity.
☞
p. 1182, col. 2 .
Ādhidaivika; add — proceeding from the influence
of the atmosphere or planets, proceeding from divine
or supernatural agencies.
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 239, col. 3 .
ādhidaivika a. (
kī f. ) [
adhidevaṭhañ ]
1 Relating to
avideva or tutelary deity (as a Mantra);
adhiyajñaṃ brahma japedādhidaivikameva ca Ms. 6. 83.
2 Caused by fate (as pain &c.); according to Suśruta pain is of three kinds;
ādhyātmika, ādhimautika or
āvidaivika .
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 62 .
ādhi°daivika a. referring to the gods.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 138, col. 3 .
ādhidaivika mf(
ā )n. (
fr. adhideva ), relating to or proceeding from gods or from spirits,
Mn. ;
Suśr.
☞
p. 138, col. 3 .
proceeding from the influence of the atmosphere or planets, proceeding from divine or supernatural agencies.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 92, col. 1 .
ādhidaivika mfn. (-kaḥ-kī-kaṃ ) Relating to, a tutelary or presiding deity. E. adhidaiva and ṭhañ aff.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 331 .
ādhidaivika a. (-kī f. ) [adhideva-ṭhañ ] 1 Relating to adhideva or tutelary deity (as a Mantra); adhiyajñaṃ brahma japedādhidaivikameva ca Ms.6.83. -2 Caused by fate (as pain &c.); according to Suśruta pain is of three kinds; ādhyātmika , ādhibhautika or ādhidaivika .
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 115, col. 2 .
ādhi-daivika- a. concernant les dieux.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 639 .
ādhidaivika (von
adhi + deva ) adj.
in Beziehung zu den Göttern stehend :
adhiyajñaṃ brahma japedādhidaivikameva ca M. 6, 83.
duḥkham SUŚR. 1, 89, 5.
☞
vol. 5,
p. 1103 .
ādhidaivika ,
duḥkha TATTVAS. 50.
ariṣṭāni Verz. d. Oxf. H. 230,b,17. 20.
Vācaspatyam
☞
p. 713, col. 1 .
ādhidaivika tri0 adhidevaṃ bhavaḥ devān vātādīn adhi- kṛtya pravṛttaḥ vā ṭhañ anuśatikā0 dvipadavṛddhiḥ . devādhi- kāreṇapravṛtte, 1 śāstre “adhiyajñaṃ brahmajapedādhidaivikameva ca ” manuḥ devatā'dhikāreṇa pravṛttavedabhāgastu upanitsu- prasiddhaḥ . vātādinibandhane 2 duḥkhe ca . duḥkhaṃ hi trivi- dhamādhyātmikādibhedāt teṣāṃ svarūpakāraṇavibhāgādiḥ su śrute darśitaḥ yathā “tacca duḥkhaṃ trividhamādhyātmikamādhibhautikamādhidaivika- miti . tattu saptavidhe vyādhāvupanipatati . te punaḥ saptavidhā vyādhayaḥ . tadyathā''dibalapravṛttā janmavalapravṛttā doṣabalapravṛttāḥ saṃghātabalapravṛttāḥ kālabalapravṛttāḥ daiva- balapravṛttāḥ svabhāvabalapravṛttā iti . tatrādibalapravṛttā ye śukraśoṇitadoṣānvayāḥ kuṣṭhārśaḥprabhṛtayaḥ . te'pi dvividhā mātṛjāḥ pitṛjāśca .. janmabalapravṛttā ye mātu- rapacārātpaṅgujātyandhavadhiramūkamiṇmiṇavāmanaprabhṛtayo jāya nte te'pi dvividhā rasakṛtā dauhṛdāpacārakṛtāśca .. doṣa- balapravṛttā ya ātaṅkasamutpannā mithyāhārācārabhavāśca te'pi dvividhā āmāśayasamutthāḥ pakvāśayasamutthāśca punaśca dvividhāḥ śārīrā mānasāśca ta eta ādhyātmikāḥ .. saṃghātabalapravṛttā ya āgantavo durbbalasya balavadvigra hātte'pi dvividhāḥ śastrakṛtā balādikṛtāśca . eta ādhibhauti- kāḥ .. kālabalapravṛttā ye śotoṣṇavātavarṣāprabhṛtinimi- ttāste'pi dvividhā vyāpannarttukṛtā avyāpannarttukṛtāśca .. daivabalapravṛttā ye devadrohādabhiśastakā atharvvakṛtā upa- sargakṛtāśca te'pi dvividhā vidyudaśanikṛtāḥ piśā- cādikṛtāśca punaśca dvividhāḥ saṃsargajā ākasmikāśca .. svabhāvabalapravṛttāḥ kṣutpipāsājarāmṛtyunidrāprabhṛtayaste'pi dvividhāḥ kālakṛtāakālakṛtāśca tatra parirakṣaṇakṛtāḥ kālakṛtā aparirakṣaṇakṛtā akālakṛtā eta ādhi- daivikāḥ ” . etadabhiprāyeṇaiva “atha trividhaduḥkhātyanta- nivṛttiratyantapuruṣārthaḥ ” iti sā0 sū0 “duḥkhatrayā- bhighātājjijñāsāṃ tadabhighātake hetau ” sā0 kā0 duḥkha- trayamuktaṃ vivṛtañca sāṃ0 ta0 kau0 . “duḥkhānāṃ trayaṃ duḥkha- trayaṃ tat khalu ādhyātmikamādhibhautikamādhidaivikañca tatrādhyātmikaṃ dvividhaṃ śārīraṃ mānasañca . śārīraṃ vāta- pittaṃśleṣmaṇām vaiṣamyanimittaṃ, mānasaṃ kāmakrodhalobha- mohabhayerṣyāviṣādaviṣayaviśeṣādarśananibandhanam . sarvaṃ caita- dāntaropāyasādhyatvādādhyātmikaṃ duḥkham . vāhyopāya- sādhyañca duḥkhaṃ dvedhā ādhibhautikamādhidaivikañca tatrādhi- bhautikaṃ mānuṣapaśupakṣisarīsṛpasthāvaranimittam . ādhi- daivikaṃ yakṣarākṣasavināyakagrahāveśanibandhanam ” . “tāpa- trayonmūlanam ” bhāga0 1 ska0 uktam . duḥkhañcātmadharma iti vaiśeṣikādayaḥ . antaḥkaraṇādi dharma iti sāṃkhyā- dayaḥ . antaḥkaraṇādeḥ triguṇātmakaprakṛtikāryyatvāt prītyaprītiviṣādānāṃ triguṇadharmmāṇāṃ svasvakāryye saṃkra- māt sarveṣāṃ viṣayāṇāmeva duḥkhādimattvamiti bhedaḥ .