• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ādhidaivika


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 112.
    ādhidaivika mfn. (-kaḥ-kī-kaṃ) Relating to, a tutelary or presiding deity.

    E. adhidaiva and ṭhañ aff.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 89, col. 2.
    ādhi-daivika (kaḥ-kī-kaṃ) a. Relating
    to a tutelary or presiding deity.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 77, col. 2.
    ādhidaivika ādhidaivika, i. e. adhi

    -deva + ika, adj. Treating of the deities,

    Man. 6, 83.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 120, col. 3.
    ādhidaivika ādhidaivika, as, ī, am (fr. adhi-

    deva), relating to a tutelary or presiding deity.
    ☞ p. 1182, col. 2.
    Ādhidaivika; add — proceeding from the influence

    of the atmosphere or planets, proceeding from divine

    or supernatural agencies.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 239, col. 3.
    ādhidaivika a. (kī f.) [ adhidevaṭhañ]

    1 Relating to avideva or tutelary deity (as a Mantra); adhiyajñaṃ brahma japedādhidaivikameva ca Ms. 6. 83.

    2 Caused by fate (as pain &c.); according to Suśruta pain is of three kinds; ādhyātmika, ādhimautika or āvidaivika.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 62.
    ādhi°daivika a. referring to the gods.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 138, col. 3.
    ādhidaivika mf(ā)n. (fr. adhideva), relating to or proceeding from gods or from spirits, Mn.; Suśr.
    ☞ p. 138, col. 3.
    proceeding from the influence of the atmosphere or planets, proceeding from divine or supernatural agencies.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 92, col. 1.
    ādhidaivika

    mfn. (-kaḥ-kī-kaṃ) Relating to, a tutelary or presiding deity.
    E. adhidaiva and ṭhañ aff.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 331.
    ādhidaivika a. (-kī f.) [adhideva-ṭhañ] 1 Relating to adhideva or tutelary deity (as a Mantra); adhiyajñaṃ brahma japedādhidaivikameva ca Ms.6.83. -2 Caused by fate (as pain &c.); according to Suśruta pain is of three kinds; ādhyātmika, ādhibhautika or ādhidaivika.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 115, col. 2.
    ādhi-daivika- a. concernant les dieux.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 639.
    ādhidaivika (von adhi + deva) adj. in Beziehung zu den Göttern stehend: adhiyajñaṃ brahma japedādhidaivikameva ca M. 6, 83. duḥkham SUŚR. 1, 89, 5.
    ☞ vol. 5, p. 1103.
    ādhidaivika , duḥkha TATTVAS. 50. ariṣṭāni Verz. d. Oxf. H. 230,b,17. 20.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 713, col. 1.
    ādhidaivika tri0 adhidevaṃ bhavaḥ devān vātādīn adhi-
    kṛtya pravṛttaḥ vā ṭhañ anuśatikā0 dvipadavṛddhiḥ . devādhi-
    kāreṇapravṛtte, 1 śāstre “adhiyajñaṃ brahmajapedādhidaivikameva
    ca” manuḥ devatā'dhikāreṇa pravṛttavedabhāgastu upanitsu-
    prasiddhaḥ . vātādinibandhane 2 duḥkhe ca . duḥkhaṃ hi trivi-
    dhamādhyātmikādibhedāt teṣāṃ svarūpakāraṇavibhāgādiḥ su
    śrute darśitaḥ yathā
    “tacca duḥkhaṃ trividhamādhyātmikamādhibhautikamādhidaivika-
    miti . tattu saptavidhe vyādhāvupanipatati . te punaḥ
    saptavidhā vyādhayaḥ . tadyathā''dibalapravṛttā janmavalapravṛttā
    doṣabalapravṛttāḥ saṃghātabalapravṛttāḥ kālabalapravṛttāḥ daiva-
    balapravṛttāḥ svabhāvabalapravṛttā iti . tatrādibalapravṛttā
    ye śukraśoṇitadoṣānvayāḥ kuṣṭhārśaḥprabhṛtayaḥ . te'pi
    dvividhā mātṛjāḥ pitṛjāśca .. janmabalapravṛttā ye mātu-
    rapacārātpaṅgujātyandhavadhiramūkamiṇmiṇavāmanaprabhṛtayo jāya
    nte te'pi dvividhā rasakṛtā dauhṛdāpacārakṛtāśca .. doṣa-
    balapravṛttā ya ātaṅkasamutpannā mithyāhārācārabhavāśca
    te'pi dvividhā āmāśayasamutthāḥ pakvāśayasamutthāśca punaśca
    dvividhāḥ śārīrā mānasāśca ta eta ādhyātmikāḥ ..
    saṃghātabalapravṛttā ya āgantavo durbbalasya balavadvigra hātte'pi
    dvividhāḥ śastrakṛtā balādikṛtāśca . eta ādhibhauti-
    kāḥ .. kālabalapravṛttā ye śotoṣṇavātavarṣāprabhṛtinimi-
    ttāste'pi dvividhā vyāpannarttukṛtā avyāpannarttukṛtāśca ..
    daivabalapravṛttā ye devadrohādabhiśastakā atharvvakṛtā upa-
    sargakṛtāśca te'pi dvividhā vidyudaśanikṛtāḥ piśā-
    cādikṛtāśca punaśca dvividhāḥ saṃsargajā ākasmikāśca ..
    svabhāvabalapravṛttāḥ kṣutpipāsājarāmṛtyunidrāprabhṛtayaste'pi
    dvividhāḥ kālakṛtāakālakṛtāśca tatra parirakṣaṇakṛtāḥ
    kālakṛtā aparirakṣaṇakṛtā akālakṛtā eta ādhi-
    daivikāḥ” . etadabhiprāyeṇaiva “atha trividhaduḥkhātyanta-
    nivṛttiratyantapuruṣārthaḥ” iti sā0 sū0 “duḥkhatrayā-
    bhighātājjijñāsāṃ tadabhighātake hetau” sā0 kā0 duḥkha-
    trayamuktaṃ vivṛtañca sāṃ0 ta0 kau0 . “duḥkhānāṃ trayaṃ duḥkha-
    trayaṃ tat khalu ādhyātmikamādhibhautikamādhidaivikañca
    tatrādhyātmikaṃ dvividhaṃ śārīraṃ mānasañca . śārīraṃ vāta-
    pittaṃśleṣmaṇām vaiṣamyanimittaṃ, mānasaṃ kāmakrodhalobha-
    mohabhayerṣyāviṣādaviṣayaviśeṣādarśananibandhanam . sarvaṃ caita-
    dāntaropāyasādhyatvādādhyātmikaṃ duḥkham . vāhyopāya-
    sādhyañca duḥkhaṃ dvedhā ādhibhautikamādhidaivikañca tatrādhi-
    bhautikaṃ mānuṣapaśupakṣisarīsṛpasthāvaranimittam . ādhi-
    daivikaṃ yakṣarākṣasavināyakagrahāveśanibandhanam” . “tāpa-
    trayonmūlanam” bhāga0 1 ska0 uktam . duḥkhañcātmadharma
    iti vaiśeṣikādayaḥ . antaḥkaraṇādi dharma iti sāṃkhyā-
    dayaḥ . antaḥkaraṇādeḥ triguṇātmakaprakṛtikāryyatvāt
    prītyaprītiviṣādānāṃ triguṇadharmmāṇāṃ svasvakāryye saṃkra-
    māt sarveṣāṃ viṣayāṇāmeva duḥkhādimattvamiti bhedaḥ .