• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ādhibandha


    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 138, col. 3.
    ādhi-bandha a See under ā-√ dhyai.
    ☞ p. 139, col. 2.
    ā-dhi—bandha b m. the tie of anxiety (said of a king in relation to his care of his subjects), MBh.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 714, col. 1.
    ādhibandha pu0 ādhiḥ bahuprajānāṃ kathaṃ pālanaṃ syāditi
    cintā eva bandhaḥ . bahuprajārakṣaṇārthacintārūpabandhe .
    “kathaṃ rājan! prajārakṣannādhibandhena yujyate” yudhiṣthirapraśne
    taccintādhirūpabandhanivāraṇāya yathā rājñācaraṇīyaṃ
    tathoktaṃ taṃ prati bhīṣmeṇa bhā0 śā0 70 a0 “samāsenaiva
    te rājan! dharmān vakṣyāmi śāśvatān . vistare-
    ṇeha dharmāṇāṃ na jātvantamavāpnuyāt . dharmaniṣṭhān śruta-
    vato devavratasamāhitān . arccayitvā yajethāstvaṃ gṛhe
    guṇavato dvijān . pratyutthāyopasaṃgṛhya caraṇāvabhivādya
    ca . atha sarvvāṇi kurvvīthāḥ kāryyāṇi sapurohitaḥ .
    dharmmakāryyāṇi nirvartya maṅgalāni prayujya ca . brāhmaṇān
    vācayethāstvamarthasiddhijayāśiṣaḥ . ārjjavena ca sampanno
    dhṛtyā buddhyā ca bhārata! . yathārthaṃ pratigṛhṇīyāḥ kāma-
    krodhau ca varjjayeḥ . kāmakrodhau puraskṛtya yo'yaṃ rājā-
    jnutiṣṭhati . na sa dharmmaṃ na cāpyarthaṃ pratigṛhṇāti vā-
    liśaḥ . mā sma lubdhāṃśca mūrkhāṃśca kāmārtheṣu prayūyujaḥ .
    alubdhān buddhisampannān sarvakarmmasu yojayeḥ . mūrkho
    hyadhikṛto'rtheṣu kāryyāṇāmaviśāradaḥ . prajāḥ kliśnātyayo-
    gena kāmakrodhasamanvitaḥ . baliṣaṣṭhena śulkena daṇḍenā-
    thāparādhinām . śāstrāṇi tena lipsethā vetanena dhanā-
    gamam . dāpayitvā karaṃ dharmaṃ rāṣṭraṃ nītyā yathāvidhi .
    tathaitaṃ kalpayedrājā yogakṣemamatandritaḥ . gopāyitāraṃ
    dātāraṃ ṣarmanityamatandritam . akāmadveṣasaṃyuktamanurajyanti
    mānavāḥ . mā smādharmeṇa lobhena lipsethāstvaṃ dhanāgamam .
    dharmārthāvadhruvau tasya yo na śāstraparo bhavet . arthaśāstra-
    paro rājā dharmārthānnādhigacchati . asthāne cāsya ta-
    dvittaṃ sarvameva vinaśyati . arthamūlo hi hiṃsāñca kurute
    svayamātmanaḥ . kareraśāstradṛṣṭairhi mohāt sampīḍayet
    prajāḥ . ūdhaśchindyāttu yo dhenvāḥ kṣīrārthī na labhet
    payaḥ . evaṃ rāṣṭramayogena pīḍitaṃ na vivarddhate . yo hi
    dogdhrīmupāste ca sa nityaṃ vindate payaḥ . evaṃ rāṣṭramupā-
    yena bhuñjāno labhate phalam . atha rāṣṭramupāyena bhujya-
    mānaṃ surakṣitam . janayatyalāṃ nityaṃ koṣavṛddhiṃ yudhi-
    ṣṭira! . dogdhrī dhānyaṃ hiraṇyañca mahī rājñā surakṣitā .
    nityaṃ svebhyaḥ parebhyaśca tṛptā mātā yathā payaḥ . mālā-
    kāropamo rājan! bhava nāṅgārikopamaḥ . tathā yuktaściraṃ
    rājyaṃ bhoktuṃ śakṣyasi palayan . paracakrābhiyānena yadi
    te syāddhanakṣayaḥ . atha sāmnaiva lipsethā dhanamabrāhmaṇeṣu
    yat . mā sma te brāhmaṇaṃ dṛṣṭvā dhanasthaṃ praca lenmanaḥ . a
    ntyāyāmapyavasthāyāṃ kimu sphītasya bhārata . dhanāni tebhyo
    dadyāstvaṃ yathāśakti yathā'rhataḥ . sāntvayan parirakṣaṃśca sva-
    rgamāpsyasi durjjayam . evaṃ dharmeṇa vṛttena prajāstvaṃ pari-
    pālaya . svantaṃ puṇyaṃ yaśo nityaṃ prāpsyase kurunandana! .
    dharmmeṇavyavahāreṇa prajāṃ pālaya pāṇḍava! . yudhiṣṭhira! yathā
    yukto nādhibandhena yokṣyase . eṣa eva paro dharmo yadrājā
    rakṣati prajāḥ . bhūtānāṃ hi yadā dharmo rakṣaṇaṃ paramā
    dayā . tasmādeva paraṃ dharmmaṃ manyante dharmmakovidāḥ . yo
    rājā rakṣaṇe yukto bhūteṣu kurute dayām . yadahnā kurute
    pāpamarakṣa bhayataḥ prajāḥ . rājā varṣasahasreṇa tasyānta-
    madhigacchati . yadahnā kurute dharmmaṃ prajā dharmeṇa pālayan .
    daśa varṣasahasrāṇi tasyabhuṅktephalaṃ divi . sviṣṭiḥ svadhītiḥ
    sutapā lokān jayati yāvataḥ . kṣaṇena tānavāpnoti
    prajā dharmeṇa pālayan . evaṃ dharmaṃ prayatnena kaunteya! pari-
    pālaya . tataḥ puṇyaphalaṃ labdhvā nādhivandhena yokṣyase” .