ādhibandha
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 138, col. 3.
ādhi-bandha a See under ā-√ dhyai.
☞
p. 139, col. 2.
ā-dhi—bandha b m. the tie of anxiety (said of a king in relation to his care of his subjects),
MBh.
Vācaspatyam
☞
p. 714, col. 1.
ādhibandha pu0 ādhiḥ bahuprajānāṃ kathaṃ pālanaṃ syāditi
cintā eva bandhaḥ . bahuprajārakṣaṇārthacintārūpabandhe .
“kathaṃ rājan! prajārakṣannādhibandhena yujyate” yudhiṣthirapraśne
taccintādhirūpabandhanivāraṇāya yathā rājñācaraṇīyaṃ
tathoktaṃ taṃ prati bhīṣmeṇa bhā0 śā0 70 a0 “samāsenaiva
te rājan! dharmān vakṣyāmi śāśvatān . vistare-
ṇeha dharmāṇāṃ na jātvantamavāpnuyāt . dharmaniṣṭhān śruta-
vato devavratasamāhitān . arccayitvā yajethāstvaṃ gṛhe
guṇavato dvijān . pratyutthāyopasaṃgṛhya caraṇāvabhivādya
ca . atha sarvvāṇi kurvvīthāḥ kāryyāṇi sapurohitaḥ .
dharmmakāryyāṇi nirvartya maṅgalāni prayujya ca . brāhmaṇān
vācayethāstvamarthasiddhijayāśiṣaḥ . ārjjavena ca sampanno
dhṛtyā buddhyā ca bhārata! . yathārthaṃ pratigṛhṇīyāḥ kāma-
krodhau ca varjjayeḥ . kāmakrodhau puraskṛtya yo'yaṃ rājā-
jnutiṣṭhati . na sa dharmmaṃ na cāpyarthaṃ pratigṛhṇāti vā-
liśaḥ . mā sma lubdhāṃśca mūrkhāṃśca kāmārtheṣu prayūyujaḥ .
alubdhān buddhisampannān sarvakarmmasu yojayeḥ . mūrkho
hyadhikṛto'rtheṣu kāryyāṇāmaviśāradaḥ . prajāḥ kliśnātyayo-
gena kāmakrodhasamanvitaḥ . baliṣaṣṭhena śulkena daṇḍenā-
thāparādhinām . śāstrāṇi tena lipsethā vetanena dhanā-
gamam . dāpayitvā karaṃ dharmaṃ rāṣṭraṃ nītyā yathāvidhi .
tathaitaṃ kalpayedrājā yogakṣemamatandritaḥ . gopāyitāraṃ
dātāraṃ ṣarmanityamatandritam . akāmadveṣasaṃyuktamanurajyanti
mānavāḥ . mā smādharmeṇa lobhena lipsethāstvaṃ dhanāgamam .
dharmārthāvadhruvau tasya yo na śāstraparo bhavet . arthaśāstra-
paro rājā dharmārthānnādhigacchati . asthāne cāsya ta-
dvittaṃ sarvameva vinaśyati . arthamūlo hi hiṃsāñca kurute
svayamātmanaḥ . kareraśāstradṛṣṭairhi mohāt sampīḍayet
prajāḥ . ūdhaśchindyāttu yo dhenvāḥ kṣīrārthī na labhet
payaḥ . evaṃ rāṣṭramayogena pīḍitaṃ na vivarddhate . yo hi
dogdhrīmupāste ca sa nityaṃ vindate payaḥ . evaṃ rāṣṭramupā-
yena bhuñjāno labhate phalam . atha rāṣṭramupāyena bhujya-
mānaṃ surakṣitam . janayatyalāṃ nityaṃ koṣavṛddhiṃ yudhi-
ṣṭira! . dogdhrī dhānyaṃ hiraṇyañca mahī rājñā surakṣitā .
nityaṃ svebhyaḥ parebhyaśca tṛptā mātā yathā payaḥ . mālā-
kāropamo rājan! bhava nāṅgārikopamaḥ . tathā yuktaściraṃ
rājyaṃ bhoktuṃ śakṣyasi palayan . paracakrābhiyānena yadi
te syāddhanakṣayaḥ . atha sāmnaiva lipsethā dhanamabrāhmaṇeṣu
yat . mā sma te brāhmaṇaṃ dṛṣṭvā dhanasthaṃ praca lenmanaḥ . a
ntyāyāmapyavasthāyāṃ kimu sphītasya bhārata . dhanāni tebhyo
dadyāstvaṃ yathāśakti yathā'rhataḥ . sāntvayan parirakṣaṃśca sva-
rgamāpsyasi durjjayam . evaṃ dharmeṇa vṛttena prajāstvaṃ pari-
pālaya . svantaṃ puṇyaṃ yaśo nityaṃ prāpsyase kurunandana! .
dharmmeṇavyavahāreṇa prajāṃ pālaya pāṇḍava! . yudhiṣṭhira! yathā
yukto nādhibandhena yokṣyase . eṣa eva paro dharmo yadrājā
rakṣati prajāḥ . bhūtānāṃ hi yadā dharmo rakṣaṇaṃ paramā
dayā . tasmādeva paraṃ dharmmaṃ manyante dharmmakovidāḥ . yo
rājā rakṣaṇe yukto bhūteṣu kurute dayām . yadahnā kurute
pāpamarakṣa bhayataḥ prajāḥ . rājā varṣasahasreṇa tasyānta-
madhigacchati . yadahnā kurute dharmmaṃ prajā dharmeṇa pālayan .
daśa varṣasahasrāṇi tasyabhuṅktephalaṃ divi . sviṣṭiḥ svadhītiḥ
sutapā lokān jayati yāvataḥ . kṣaṇena tānavāpnoti
prajā dharmeṇa pālayan . evaṃ dharmaṃ prayatnena kaunteya! pari-
pālaya . tataḥ puṇyaphalaṃ labdhvā nādhivandhena yokṣyase” .