• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ādhānaṃ

    See also ādhāna, ādhānam.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 239, col. 1.
    ādhānaṃ

    1 Placing, putting upon; samidādhānaṃ, tulādhānaṃ &c.

    2 (a) Taking, having. (b) Receiving, recovering. (c) Containing or being in possession of anything or consecrating.

    3 Keeping the sacred fire (agnyādhāna), a ceremony performed with the sacred fire; punardārakriyāṃ kuryāt punarādhānameva ca Ms. 5. 168.

    4 Doing, executing, performing.

    5 Infusing, putting in, inspiring, imparting; guṇo viśeṣādhānahetuḥ siddho vastudharmaḥ S. D. 2; niścayādhānaṃ K. 262; prajānāṃ vinayādhānādrakṣaṇādbharaṇādapi R. 1. 24 imparting or providing moral instruction.

    6 (a) Engendering, producing, kautukādhānahetoḥ Me. 3; garbhādhānakṣaṇapārecayāt 9. (b) Assigning, attributing, employing.

    7 Effort, exertion, application; Mv. 3. 13.

    8 A pledge, deposit; Y. 2. 238, 247.

    9 A place where anything is deposited, a receptacle, as in pakvādhānaṃ, puruṣādhānaṃ.

    10 A surety.

    11 Enclosure, circuit.

    12 A ceremony performed previous to conception; see garbhādhāna.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 174.
    ādhānaṃ , klī, (ādhīyate āṅ + dhā + bhāve lyaṭ
    yadvā ādhīyate sthāpyate yat karmmaṇi lyuṭ .)
    garbhādhānaṃ . agnyādhānaṃ . sthāpitadravyaṃ . iti
    smṛtiḥ .. (grahaṇaṃ, dhāraṇaṃ . adhigamaḥ, karaṇaṃ .
    sampādanaṃ . śrautāgneḥ smārttāgnervā grahaṇaṃ, brāhmaṇānāṃ
    pratidinakarttavyā vihitavahnisthāpanapūrvvakahomā-
    dikriyā, yajanaṃ, homaḥ . yathā raghuvaṃśe, 1 . 24 .
    “prajānāṃ vinayādhānādrakṣaṇādbharaṇādapi .
    sa pitā pitarastāsāṃ kevalaṃ janmahetavaḥ” ..
    yathā manuḥ, 5 . 168 .
    “bhāryyāyai pūrvvamāriṇyai datvāgnīnantyakarmmaṇi .
    punardārakriyāṃ kuryyāt punarādhānameva ca” ..
    yathā mahābhārate, —
    “sarvveṣāṃ punarādhānaṃ bidhidṛṣṭena karmmaṇā” .
    yathā meghadūte, pūrvvameghe . 3 .
    “tasya sthitvā kathamapi puraḥ kautukādhānahetoḥ” ..)