Blog
Sanskrit
About
ābhimukhya
See also
ābhimukhyam ,
ābhimukhyaṃ .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 115 .
ābhimukhya n. (
-khyaṃ ) Presence, being in front of or face to face.
E. abhimukha and ṣyaña aff.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 93, col. 1 .
ābhi-mukhya (khyaṃ) 1. n. Front.
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 82, col. 1 .
ābhimukhya ābhimukhya, i. e. abhi- mukha + ya, n. Front, direction to-
wards, Pañc. i. d. 370 (with yā, to
attack).
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 124, col. 3 .
ābhimukhya ābhimukhya, am, n. (fr.
abhi-
mukha ), direction towards anything; wish or desire
directed towards anything; presence, being in front
of or face to face.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 64 .
ābhimukhya n. direction towards (
gen. ,
acc. , or —°), intention to (—°);
°karaṇa n. calling hither.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 145, col. 3 .
ābhimukhya n. (
fr. abhi-mukha ), direction towards
☞
p. 145, col. 3 .
being in front of or face to face, presence,
Pāṇ. ;
Pañcat. ;
Sāh.
☞
p. 145, col. 3 .
wish or desire directed towards anything
☞
p. 145, col. 3 .
the state of being about to do anything.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 95, col. 1 .
ābhimukhya n. (-khyaṃ ) Presence, being in front of or face to face.
E. abhi- mukha and ṣyañ aff.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 119, col. 1 .
ābhi-mukhya- nt. fait de se tourner vers ; d'être présent ; d'être dévoué à.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 665 .
ābhimukhya (von
abhimukha ) n.
1) die Richtung nach Etwas hin P. 2, 1, 14. viśeṣātparipūrṇasya yānti śatroramarṣiṇaḥ . ābhimukhyaṃ śaśāṅkasya yathādyāpi vidhuṃtudaḥ .. PAÑCAT. I, 370. viśeṣādābhimukhyena caranto vyabhicāriṇaḥ SĀH. D. 63, 18. 64, 1.
— 2) das nach Etwas hin gerichtete Begehren, Verlangen : śravaṇābhimukhyam P. 8, 2, 99, Sch.
☞
vol. 5,
p. 1111 .
ābhimukhya 1) mit acc. (!): ātmānamābhimukhyena Schol. zu KĀTY. ŚR. 16, 7, 12.
— 3) Geneigtheit, das Zugethansein Spr. 2586.
☞
vol. 7,
p. 1709 .
ābhimukhya 3) in den Nachträgen zu streichen, da die Stelle zu
1) gehört; vgl. Spr. (II) 5708.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 178, col. 3 .
ābhimukhya n.
— 1) das Zugewandtsein (die Ergänzung im Gen. , Acc. oder im Comp. vorangehend) 235,4. 290,6. Spr. 5708. 6195. Instr. als Umschreibung von abhi UTPALA . zu VARĀH. BṚH. 27 (25),29.
— 2) das im Begriff Stehen — , Willens Sein zu (im Comp. vorangehend).
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 42, col. 2 .
ābhimukhya n. das Zugewandtsein, in's Auge Schauen. °karaṇa n. das dazu Veranlassen.
Vācaspatyam
☞
p. 754, col. 2 .
ābhimukhya na0 abhimukhasyabhāvaḥ ṣyañ . abhimukhatve ā- nukūlyārthasammukhībhavane “prāptābhimukhyaḥ puruṣaḥ kriyā- su viniyujyate ” vākyapa0 . “anukūlatve 2 viśeṣādābhi- mukhyena carantovyabhicāriṇaḥ . sthāyinyu nmagnanirgnāstraya striṃśacca tadbhidāḥ ” sā0 da0 . tatra yātrādau rāhorābhimukhya niṣedhaḥ jyo0 ta0 “paścādarke vidhau vahnau saumyāṃ jñe vāyave kuje . rakṣo'dhīśe bhṛgau yāmyāṃ gurāvīśe śanau dine . rā- hurbhramati yāmārddhādaśvagatyā ca vāmataḥ . pratīcyāṃ vahni koṇe tu tataḥ saumyāmato'sṛpe . tataḥ prācyāmatovāyau tasmādyāmyāṃ tataḥ śive . ravāvevamanyavāreṣūhyamevaṃ krameṇa hi dyūte yuddhe vivāde ca yātrāyāṃ sammukhasthitam . rāhuṃ vivarjjayet yatnādyadīcchet karmaṇaḥ phalam ” . evaṃ yoginyābhimukhye'pi gamanaṃ na śastam yathā “pratipannavamī pūrve rāmā rudrāśca pāvake . śarastrayodaśī yāmye vedā māsāśca nairṛte . ṣaṣṭhī caturddaśī paścāt vāyavyāṃ munipūrṇṇime . dvitīyā daśamī yakṣe aiśānyāmaṣṭamī kuhūḥ . yoginī navadaṇḍāśca śeṣā varjyā viśeṣataḥ . dakṣasammukha- yoginyāṃ gamanaṃ naiva kārayediti ” jyo0 ta0 . pīyūṣa- dhārāyāntu “pṛṣṭhatodakṣiṇe vāpi yoginīgamane hitā . vāmasammukhayornaiva vāyumevaṃ cintayet ” jayakalpalatā vākye tanmūlake muhūrtta0 ci0 vākye ca “navabhūmyaḥ śivava- hnayo'kṣaviśve'rkakṛtāḥ śakrasturaṅgatithyaḥ . dvidaśāmāvasavaśca pūrvvataḥ syustithayaḥ sammukhavāmagā na śastāḥ ” vāmagāyā aśubhatvamuktam . anyorvyavasthā deśabhedena . kālapāśayo- rābhimukhyena yānamapi na śastam “kauverīto vaipatītyena kālo vāre'rkādye sanmukhe tasya pāśaḥ . yātrāyuddhesammukhe varjjanīyāveto rātrau vyastasaṃjñau vicintyau ” muhū0 . spaṣṭaṃ ratnasāre “ravāvuttarataḥ kālaḥ somye vāyavyabhāgake . bhaume tu paścime bhāge budhe nairṛtakoṇake . jīve ca yāmya digbhāge bhṛgau cāgneyakoṇake . śanau tu pūrvva- digbhāge kālacakraṃ prakīrttitam . pāśastatsammu- khadiśi ” kālāpekṣayā pañcamadiśi pāśa ityarthaḥ yathā ravau dakṣiṇasyāṃ, some āgneyyāṃ, bhaume pūryyasyāṃ, budhe aiśānyāṃ, gurāvuttarasyāṃ, śukre vāyavyāṃ, śanau paści- māyām . kālapāśayorābhimukhyaṃ yātrādau niṣiddhaṃ vāmadakṣiṇayostu śubhāśumaphalakatvaṃ yathāha svaro0 “dakṣi- ṇastu śubhaḥ kālaḥ pāśovāmadigāśrayaḥ . yātrāyā samare śreṣṭhastato'nyatra na śobhanaḥ ” “anyatra sammukhapṛṣṭhabhāga- yoḥ ” pī0 dhā0 . rātrau tu kālapāśayorviparyyāsena sthitestadanusāreṇaiva phalam . pūrvvādidigabhimukhāni nakṣa- trāṇi . “pūrvvādiṣu caturddikṣu sapta saptānalarkṣataḥ ” muhū0 tena kṛttikādīni sapta pūrvvadigmukhāni . maghādīni sapta dakṣiṇābhimukhāni . anurādhādīni sābhijitkāni sapta paścisābhimukhāni . dhaniṣṭhādīni bharaṇyantādīni sapta uttarābhimukhāni . taistairnakṣatraistattaddigabhimukhagṛhakaraṇaṃ tatpra- veśaśca śubhāya . “yaddigdvāraṃ mandiraṃ taddigṛkṣairuktarkṣaiḥ syāt sanniveśo na sarvvaiḥ ” vaśi0 . pūrvvādidigabhimukhā rā- śayo yathā . “pūrvvādidikṣumeṣādyāḥkramāddigdvārarāśayaḥ . digdvārarāśayaḥ sarvve taddigyātuḥ śubhapradāḥ . tadvargāśca tadaṃśāśca taddigyātustathāvidhāḥ ” vaśiṣṭhaḥ . “digdvārabhe lagnagate praśastā yātrārrthadāstrī jayakāriṇī ca . hāniṃ vināśaṃ riputobhayañca kuryyāt tathā dik prati- lomalagne ” iti mūhū0 . śukrābhimukhyaṃ trividham “uda- yati diśi yasyāṃ, yāti golabhramādvā, vicarati ca bhacakra yatra digdvārabheṣu . trividhamiha sitasya procyate sammukhatvaṃ munibhirudayaeva tyajyate tatra yatnāt ” śrīpatiḥ . “udeti yasyāṃ diśi yatra yāti golabhramādvātha kakubbhacakre . tridhocyate sammukhaeva śukro yatroditastāṃ tu diśaṃ na yāyāt ” muhū0 . “śukraḥ yasyāṃ diśi prācyāṃ pratīcyāṃ vā kālavaśenodayaṃ karoti tatra gantuḥ puṃsaḥ śukraḥ sammukhaḥ ayamekaḥ prakāraḥ . atha golabhramātuttara dakṣiṇagolabhramaṇavaśena yasyāṃ diśi uttarasyāṃ dakṣiṇasyāṃ vā yāti tatra gantuḥ śukraḥ samukhaḥ syāditi dvitīyaḥ prakāraḥ . prācyādidigdvārakṛttikādigativaśena yaddiṅnakṣatre śukraścarati tatra diśi gantuḥ śukraḥ sammukhaḥsyāditi tṛtīyaḥprakāraḥ . tatrodayaśukre doṣā- dhikyamiti ” pī0 dhā0 . ataeva vaśiṣṭhaḥ “paścādabhyu- dite śukre pratīrcī dakṣiṇāṃ diśam ” iti uda- yadiggatasyaiva śukrasyābhikhyeyātrādi nyaṣedhat . atrāpavādaḥ “vudho'nukūlo yadi tatra saṃcalan ripūna jayennaiva jayaḥ pratīnduje ” muhū0 . śukrābhimukhyādidoṣamuktvā . “evaṃ vidhe- 'pyāsphujite ca yāyādbu dhoyadi syādanukūlavarttī ” śnīpatiḥ . anukūlaḥ pṛṣṭhadiksaṃsthaṃ ” iti pī0 dhā0 . apavādā ntaram “nocago'rigṛhastho vā vakragovā parājitaḥ . yāturbhagapradaḥ śukraḥ svocchasthaśceddhanapradaḥ ” iti nāradaḥ . pratiśukrādedoṣonṛṇāṃ prathamayātrāyāṃ rājñāṃ ca vijaya yātrāyāmeva yathāha raibhyaḥ . “pratiśukrādidoṣo'ya nūtane gamane nṛṇām . rājñāṃ vijayayātrāyāṃ nānyadā doṣamāvahet ” candrasya nakṣatraviśeṣasthitau tadapavādaḥ . “yāvaccandraḥ pūṣabhāt kṛttikādye pāde śukro'ndho na duṣṭo' grahadakṣe ” muhū0 . “pauṣṇādivahnibhādyāṅghriṃ yāva- ttiṣṭhati candramāḥ . tāvacchukro bhavedandhaḥ sammukhe gamanaṃ hitam ” parāśaraḥ . rājñāṃ vijayayātrāyāṃ viśeṣaḥ . madhyemārgaṃ bhārgavāste'pi rājā tāvattiṣṭhet sammukhatve- 'pi tasya ” muhū0 . atyantāpadi śāntiṃ kṛtvā yāvāt . śāntiśca pī0 dhā0 yātrāprakaraṇe darśitā tataeva jñeyā . nṛpavijayayātrāyāṃ vudhakujaśukrābhisukhyamapi niṣiddham . “pratiśukraṃ pratibughaṃ pratibhaumaṃ gatonṛpaḥ . balena śakrakratu- lyo'pi hatasainyonivarttate ” iti vaśiṣṭhaḥ . etadabhiprāyoṇaiva kumā0 varṇṇitam . “dṛṣṭiprapātaṃ parihṛ- tya tasya kāmaḥ puraḥśukramiva prayāṇe ” iti . digīśābhi- mukhyegamanaṃśastaṃ prātimukhye'śastam . tatradigīśāḥ “sūryyaḥ śukraḥ kṣamāputraḥsaiṃhikeyaḥ śaniḥ śaśī . saumyastridaśamantrī ca pūrvvādīnāṃ digīśvarāḥ . digīśāhe śubhā yātrā pṛṣṭhāhe maraṇaṃ dhruvam ” jyo0 ta0 . navavadhvāgamane'pi śukrābhimukhyaniṣedhaḥ sapratisavaḥ jyo0 ta0 darśito yathā . dīpikāyāṃ “strīśuddhyālighaṭājasaṃgataravau kāle viśuddhe bhṛguṃ saṃtyajya pratilomagaṃ śubhadine yātrā praveśocite . tyaktvāhastu niraṃśakaṃ navavadhūyātrāpraveśau patiḥ kuryyādeka- purādiṣu pratibhṛgornecchantidoṣaṃ budhāḥ ” . paitrāgāre kucakusumayoḥ sambhavo vā yadi syāt kālaḥ śuddhona bhavati yadā saṃmukhovāpi śukraḥ . meṣe kumbhe'lini ca na bhavet bhāskaraścettathāpi svāmī bhadre'hani navavadhūṃ veśayenmandiraṃ svam . bhartturgocaraśobhane dinapatau nāstaṃ gate bhārgave sūryye kīṭaghaṭājage śubhadine pakṣe ca kṛṣṇetare . hitvā ca pratilomagau budhasitau jīvasya śuddhau tathā cānītā guṇaśālinī navavadhūrnityotsavā modate . ekagrāme catuḥśāle durbhikṣe rāṣṭraviplave . patinā nīyamānāyāḥ puraḥ śukrona duṣyati ” . tathā “kāśyapeṣu vaśiṣṭheṣu bhṛgva- tryāṅgiraseṣu ca . bhāradvājeṣu vātsyesu pratiśukrona doṣa- kṛt ” śambhorābhimukhyaṃ pūjane niṣiddhaṃ yathā “na prācī- magrataḥ śambhornodocīṃ śaktisaṃsthitām . na pratīcīṃ yataḥpṛṣṭhamatodakṣaṃsamāśrayet ” rudrayā0 . “yajamānaḥ śambhoḥ prācīmavasthitaye na samāśrayet . śambhorjagatsaṃhā- rakasyāgrataḥ sāṃmukhyāt pañcavaktrapakṣe pradhānaṃ vaktraṃ prācya- vasthitam ekavaktrapakṣe sutarāṃ tathā ” ti0 ta0 raghu0 .