See also āśvalāyanaḥ.
E. aśvalāyana and aṇ patronymic aff.
m. (-naḥ) The name of a sage and legislator, &c.
E. aśvalāyana
and aṇ patronymic aff.
— 1) Adj. (f. ī) zu Āśvalāyana in Beziehung stehend.
— 2) m. Pl. N.pr. einer Schule.
tatra prathamādhyāye pradhānasyāṅgasaṃhatijñānāya sarvādau
darśapūrṇṇamāsayorvyākhyānam . 1 agnihotrādiṣu ṛksamāmnā
yasya prayogasvarūpakathanapratijñā . 2 ṛksamāmnātakarmasu ā-
hitāgneradhikārakathanam . 3 aṅgasaṅgharūpavidhyantarajñānāyādau
darśapūrṇamāsayorvyākhyāna pratijñā . 4 darśapūrṇamāsayorvyākhyā-
rambhaḥ . 5 anoṣadhihaviṣkarūpe'praṇīte karmaṇi apareṇedhma-
prapadanam . 6 avaṭarūpacātvālavatsu paśusomādiṣu apa-
reṇa cātvālaprapadanam . 7 cātvālarūpasyādhvano vaidikī
tīrthasaṃjñā . 8 hotuḥ prāṅmukhatvasya manovākkāyayantraṇā-
dīnāñca ceṣṭāyā nityatā . iti paripāṣā saṃgrahaḥ .
9 urūpasthīkaraṇarūpāyā aṅkadhāraṇāyā nityatvam . 10
yajñopavītagrahaṇaniyamasyāntarvihāre śaucaniyamasya ca nitya
tvam . 11 vihāre karma kurvatastatpṛṣṭhataḥ karaṇaniṣedhaḥ .
12 ekāṅgollekhe dakṣiṇapratītiḥ . 13 sarvvadakṣiṇā-
nullekhe'pi dakṣiṇapratītiḥ . 14 kartṛrahite kriyā-
vidhau hotaryyeva kartṛjñānam . 15 dānavidhau yajamāne
kartṛjñānam . 16 kuhoti japatīti prāyaścitte brahmaṇi
kartṛjñānam . 17 ṛco mūlagrahaṇe ṛtvigvedanam . 18
sūktādau gāyatryādibhāgarūpe pāde hīne gṛhyamāṇe sūkta-
jñānam . 19 sūktādāvasūktādau cādhikapādagrahaṇe tṛca-
jñānam . 20 asmin śāstre japādīnāmupāṃśuprayoktavya-
tvam . 21 mantrāṇāṃ karmakaraṇānāñcopāṃśutvakathanam .
22 sāmānyaviśeṣayorviśeṣavidherbalīyastvam . 23—24
hoturavasthānakathanam . 25 karturāsanakathanam . 26 vaca-
nādatiriktasya karttavyatvam . 27 sāmidhenyarthaṃ preṣitasya
hoturjapavidhānam . 27 sūtrāṇi prathama kaṇḍikāyām .
1 sākidhenyarthajapaḥ . 2 tajjapānantaraṃ sāmidhenīnām ṛcā-
manuvacanam . 3 hiṅkakaraṇapūrvakapraṇavāntavyāhṛtitrayajapa-
bidhānam . 4 sajapahiṅkārasyābhihiṅkārasaṃjñākathanam .
5 kautsamate niroṅkāravyāhṛtitrayajapānantarahiṅkaraṇadarśa-
nam . 6 kautsamate sāmidhenyarthoktajapasyākaraṇam . 7 ṛcā-
meva sāmidhenītvapradarśanam . 8 sāmīdhenīnām ṛcāmaikaśrutyena
sāntatyena cānuvacanam . 9 aikaśrutyalakṣaṇam 10 santatalakṣaṇam
11 santatasyāvasānatvakathanam . 12 pūrvocchvāsāvibhreṣe utta-
rocchvāsārambhaḥ . 1 3 praṇavenāvasānakathanam . 14 vihite
evāvasāne praṇavasya caturmātratvenoccāraṇam . 15 praṇavā-
ntamakārasya varṇāntarāpattikathanapratijñā . 16 praṇavānta-
makāreṇa svasmāt parasya yasya kasyacit sparśavarṇasya tadvargī-
yāntavarṇāpādanam . 17 praṇavāntamakāreṇa yavalānta-
sthāṃsu parāntasthānāmanunāsikatvāpādanam . 18 rephoṣmasu
varṇeṣu praṇavāntamakārasyānusvāratvāpattiḥ . 19 prathamo-
ttame ṛcau triradhyardhīkṛtya tayoranuvacanam . 20 adhyardhayo
rṛcorvacanāvasāne'dhyardhacatuṣkātmikayordvayorṛcorvacanam .
21 uttamāyāmṛci ādau dve paścāt adhyardhā . 22 e-
kādaśānāmṛcāṃ dvayostrirabhyāsayogena pañcadaśasaṃkhyāpūraṇa-
nidarśanam . 23 śastrayājyādiṣu sāmidhenīnāṃ katipayadharmā-
tideśaḥ . 24 sāmīdhenībhyo'nyatrādhyardhakaraṇapratiṣedhādayaḥ
25 vihite'vasāne'bhihiṅkārābhyāsaniṣedhaḥ . 26 śastre-
ṣveva hotrakāṇāmabhihiṅkāravidhānāt grāvastutastanniṣe-
dhasādhanam . 27 praṇavena nigadasandhānānantaraṃ tenaiva tada-
vasānavidhānam . 27 sū0 1 a0 2 ka0 . 1 yajamānasyārṣeya-
pravaraṇam . 2 anyakṣetrajātadvyāmuṣyāyaṇārthamārṣeyapravaraṇa-
prakāraḥ . 3 rājanyaviśāṃ traivarṇikānulomastrījātānāñca
purohitārṣeyabhāgitvam . 4 rājñāṃ rājarṣipravaraṇaṃ paurohitya
pravaraṇaṃ vā 5 pravarājñāne tatsaṃśaye ca varṇatrayasya mānava-
pravaraḥ . 6 caturdaśanivitpadakathanam āvāhananigadakathanaṃ,
sāmidhenyādīnāṃ cāvāhanīyābhidhāyitvam . 7 agnirūpa-
prathamadevatāvāhanam . 8 agnīṣoma daivatājyabhāgayāga-
yorākhyā . 9 agneragnīṣomayośca paurṇṇapāsyāṃ pradhāna-
devatātvam . 10 amāvāsyāyāṃ dadhipayobhyāṃ yāgamakurvato-
'gnīṣomayoḥ sthāne indrāgnyoḥ pradhānadevatātvam . 11 ta-
ddine uktayāgarūpasannayanakāriṇo'gnīṣomasthāne indramahe-
ndrayoranyatarāvāhanam . 12 ubhayorapi parvaṇoraitareyiṇām
viṣṇudevatākopāṃśuyāgakaraṇam . 13 śākhāntarīyāṇām
ubhayorapi pakṣayorupāṃśuyāgabhinnayāgābhāvaḥ . 14 pitryādyaṅgo-
pāṃśuyāgānām āvāhanādinigadacatuṣṭaye āvāhanādīnāṃ
ṣaṇṇāṃ padānām uccairitisaṃjñāvidhānam . 15 upāṃśuyāja-
vacanānāmanyeṣām parokṣāṇām upāṃśutvānuvādaḥ, vikalpe-
noccaiḥ saṃjñāvidhānaṃ ca . 16 vihitadevatānāmarūpasya pra-
tyakṣasyopāṃśutvam . 17 pratinoditadevatamāvāhanabhedaḥ .
18 ekapradānānāṃ sarvāsāṃ devatānāmāvāhane sakṛdevāvaha-
śabdaprayogaḥ . 19 uttaranigameṣu ekadevatātvena saṃstavaḥ .
20 ekaprayojanārthāyā devatāyāḥ kāraṇavaśāt ekava-
vanenaiva samānatā . 21 aparāvyavahitāyā devatāyā nigameṣu
sakṛdekavacanabhāktvam . 22 āvāpoddhārayogyāsu pradhānadeva-
tāsu kṛtāvāhanāsu devājyapāsviṣṭakṛtāmāvāhanaprakiyā .
23 āśrāvayiṣyate'dhvaryave'numantraṇaṃ tadanantarakaraṇīyañca .
24 utthānapūrvakaṃ ṣaṣṭiścetimantrapāṭhaḥ . 25 aṃse pārśa-
sthena pāṇinādhvaryvanvārambhaṇam . 26 savyena pāṇināṅke-
noruṇā vā''gnīdhrakartṛkamanvārambhaṇam . 27 uktobhayā-
nvārambhaṇe sādhāraṇamantraḥ . 28 idhmasannahanarūpaistṛṇairā-
tmamukhasaṃmārjanam . 29 saṃskārakarmmāvṛttimātre sakṛnma-
ntreṇa dvistūṣṇīṃ saṃskaraṇam . 30 udakasparśānantaraṃ ho-
tṛṣadanābhimantraṇam . 31 dakṣiṇottariṇopasthenopaveśanaṃ
hotṛṣadanāt tṛṇanirasanañca . 32 uktayoretayornira-
sanopaveśanayoḥ sarvāsaneṣu prathamaprayoga eva samānatvam .
33 gautamācāryyamate dvitīye'pi prayoge tādṛśanirasanopa-
veśanayoḥ sadbhāvaḥ . 33 sū0 1 a0 3 ka0 . 1 agnyādheye
brahmaudanaprāśanakāle brahmaṇo dvirnirasanopaveśanakaraṇam .
2 sarveṣu someṣu bahiṣpavamānāt pratyetya brahmaṇaḥ
pūrvvāsane punaḥ karaṇam . 3 āsane paśvarthamupaviṣṭasya
hotuḥ sadaḥprasarpaṇānantaraṃ tatraiva punaḥ karaṇam . 4 paśau
svāhākṛtyarthayoḥ srugavadāpanayoḥ punaḥ karaṇam . 5 patnī-
saṃyājārthopaveśanākaraṇam . 6 kautsamate hotṛbhinnā-
nāmetayorniraśanopaveśanayorakaraṇam . 7 upaviśyānantaraṃ
devetyādimantrapāṭhaḥ . 8 jānvagreṇa barhirupaspṛśya a-
bhihiṣetyādimantrajapaḥ . 9 idhmapradīpte uktajapānantaraṃ
bhūpataye nama iti nigadenādhvaryave srugāvadāpanam . 10
agnirhoteti nigadamavasāya hotāramavṛthā iti mantrajapaḥ
11 agnirhotetyādinā saha ghṛtavatītyādikamekanigadaṃ
vidhāya tatsamāpanam . 12 uktanigade samāpte'dhvaryukartṛ-
kamāśrāvaṇam . 13 utkaradeśe tiṃṣṭhata āgnīdhraṃ pratyā-
śrāvaṇaprakāraḥ . 13 sū0 1 a0 4 ka0 . 1 śābdalakṣaṇaprayā-
jairyajanam . 2 tanūnapānnarāśaṃsayoranyatareṇa prayājānāṃ
pañcasaṅkhyākatvam . 3 sakṛtpreṣitasya na sarvayajanam .
4 ananuyājānāṃ sarvāsāṃ yājyānāmādirāgū-
rbhavatīti . 5 ye yajāmaha iti āgūḥ svarūpaṃ, vaṣaṭkārasva-
rūpañca . 6 yājyāyā eva uccaistaratvabalīyastvobhayadharma-
vattvam . 7 āgūrvaṣaṭkārayorādyoḥ plutikaraṇam .
8 yājyāntasya plāvanam . 9 viviktayoḥ sandhijāta
yorekāraikārayorokāraukārayo ā i, iti āu ityevaṃ,
vyañjanāntānāṃ sandhyakṣarāṇāṃ sarvadā svarūpeṇaiva ca plāvanam .
10 anavarṇopadhasya visarjanīyasya rephibhāvaḥ . 11 rephi-
saṃjñino'varṇopadhasya visasarjanīyasya rephibhāvaḥ . 12 vaṣaṭ-
kārasandhau arephasaṃjñasyāvarṇopadhasya visarjanīyasya lopaḥ .
13 vargāṇāṃ prathamasya svavargīyatṛtīyavarṇāpādanam . 14 ma-
kāre sānunāsikabhāvasya nityatvam . 15 vauṣaṭśabdasya
vaṣaṭakārasvarūpatvam . 16 ityevaṃrūpaḥ prathamaprayājaḥ . 17
vaṣaṭkāroccāraṇapūrvvako'numantraṇaprakāraḥ . 1 8 vaṣaṭkārasya
divākīrttanīyatvam . 19 anumantraṇasyāpi divākīrtta-
nīyatvam . 20 ityevaṃ yājyāsvarūpam . 21 vaśiṣṭhādi-
bhinnānā tanūnapādityādiḥ dvitīyaprayājaḥ . 22 vaśiṣṭhādīnāṃ
narāṃśa sa ityādiḥ dvitīyaprayājaḥ . 23 iḍo agna ityādiḥ
sarveṣāṃ tṛtīyaprayājaḥ 24 barhiragne ityādiḥ caturthaḥ svāhā-
mumityādi pañcamaprayājaḥ . 25 agnimanthanādau mandrasvarapra-
yojaḥ . 26 śaṃyuvākādūrdhvaṃ mandrasvareṇa prayogaḥ . 27 prayājebhya
ūrddhvamāsviṣṭakṛto madhyamena prayogaḥ . 28 iḍādiśaṃyu-
vākāntarūpasya śeṣasyottamena prayogaḥ . 29 pūrvvottarayo-
rājyabhāganāmakayāgayorāgoraṇadevatādeśayājyāsandhānapūrbako
yāgaḥ . 30 anuvākyāvatīnāmapraiṣāṇāṃ cānyāyā-
tyābhyo'nyāsāṃ devatānām ādeśapūrvvakayāgaḥ . 31 aṅga-
pradhānarūpe somakarmmaṇi vaiśvānarīyapratnīsaṃyājaśabdabodhi-
tayoḥ padārthayormadhye tatrotpannābhyo devatābhyo'nyāsām
ādeśapūrvvako yāgaḥ . 32 paurṇamāsyāmājyabhāgayoḥ
sanimittā vārtraghnasaṃjñā . 33 anuvākyātaevavicārā-
vagamādi . 34 yājyayorānuvākyādevatānanyatvam . 35
ādita ārabhyājyabhāgaparyyantaṃ vāgyamanam . 36 yājyā-
dibhyo'nyadapyārabhyāsamāptervāgyamanam . 37 yajñasādhana-
vacaso'nyatra vāgyamananiyamaḥ . 38 vāgyamananiya-
mātikrame ato devā avantu na iti vaiṣṇavyā ṛco
japaḥ . 39 uktātikrame'nyasyā api vaiṣṇavyā ṛco japa-
vidhānam . 39 sū0 1 a0 5 ka0 . 1 vidhikramaprāptānāṃ devatānāṃ
vakṣyamāṇaliṅgakramābhyāṃ yājyānuvākyāyojanā . 2 pradhā-
nānantaraṃ sviṣṭakṛto yāgaḥ sarvatra ca pūrvvamanuvākyāyāḥ
paścādyājyāyā prayogaḥ . 3 ye yājamahe ityuktvā ṣaṣṭhyā
vibhaktyā devatāmādiśya priyā dhāmānyayāḍiti mantrapāṭhaḥ .
4 prathamadevatāyāḥ purastādayāḍagniśabdantyaktvā uttarāsāma-
yāṭśabdasyaiva sarvvāsāmupariṣṭāt priyā dhāmāniśabdasya ca
sana taprayogaḥ . 5 yājyāviśeṣe'nucchvāsasya karttavyatvam .
6 yājyāpāṭhe ardharce voñchvāsakarttavyatā . 6 sū0 1 a0 6 ka0
1 adhvaryuṇā pradeśinīparvāñjanapūvakauṣṭhāpavargaśodhane . 2
oṣṭhādharaśodhanasya mantraviśeṣaḥ . 3 adhvaryuṇā iḍā-
grahaṇapūrvakāvāntareḍāvadāpanaprakāraḥ . 4 svayaṃ yaja mānena
iḍāyā avāntareḍāgrahaṇaprakāraḥ . 5 adhvaryukartṛkaṃ vā
tadgahaṇam . 6 iḍopahvānaprakāraḥ . 7 saha divetyādinā
tasminnupahvata ityantena mantreṇa iḍopahvānam . 8 hoturya-
jamānapañcamānāṃ vā sarvveṣāmavāntareḍābhakṣaṇapūrvvakeḍābhakṣa-
ṇam . 8 sū0 a0 7 ka0 . 1 iḍābhokturmārjanapūrvvakamanu-
yājacaraṇam . 2 mārjanaprakāraḥ . 3 anuyājalakṣaṇam .
4 prayājānuyājayorguṇakathanam . 5 anuyājānāṃ tritva-
vyavasthāpanam . 6 ekaikaṃ preṣitasya yajanavidhānam .
7 anuyājamantrāṇāṃ sthalaviśeṣe kvacidavasānapūrvvakaṃ kvaci-
cvānavasānapūrttakaṃ yajanavidhānam . 7 sū0 a0 8 ka0 . 1 sūkta-
vākāya sampreṣitasya devatādeśānantaram idaṃ havirityupasa-
ntananam . 2 uttarā api devatā ādiśyedaṃ havirityeva-
mupasantananam . 3 dvidaivatabahudaivatayorarthavaśenākṛtetyasya
sthāne akrātāmakratetyūhasya karttavyatā . 4 āvaha svāheti-
nigadasya paśuyāge'pi prayogaḥ . 5 āvāpikadevatākramaprāptya-
rtham āvāpikāntamityetadādikathanam . 5 sū0 1 a0 9 ka0 .
1 śaṃyuvākāya preṣitasya tacchaṃyoriti mantrapāṭhe praṇavaniṣedhaḥ .
2 tādṛśapreṣitāyādhvaryuṇā vedadānam . 3 vedagrahaṇe
vedo'sīti mantrapāṭhaḥ . 4 prakṛtivikārabhāve'pi kṛtsnamantra-
prāptiḥ, ājyena somayāga eva yājyānuvākyāvyavasthāpanaṃ
yāgaeva kevalaṃ devatāviśeṣāṇāmanuvṛttikathanaṃ ca . 5 mantra-
bhedānāṃ patnīsaṃyājasaṃjñāvidhānam . 6 prajākāmasya yaja-
mānasya yāgabhedaḥ . 7 yajamāne sannihite'pi hotureva kartṛtvaṃ
yājyānuvākyayorhotṛkarttṛtvasyānyataḥ prasiddhiḥ, kuhūmaha-
miti mantrapāṭhe yajamānasya svayaṃkartṛtvaṃ ca . 8 pāṇi-
talasthājyarūpeḍopahnānānantaraṃ tadbhakṣaṇavidhiḥ . 9 ājye-
ḍāyā ūrddhvaṃ śaṃyuvāko mavati na veti saṃśaye itikarttavyatā-
vidhānam . 9 sū0 1 a0 10 ka0 . 1 hotrā'dhvaryuṇā vā patnyai
vedaṃ pradāya vedo'sītyādi—kāmāyetyevamantamantravācanam .
2 prajākāmāyāḥ patnyā vedaśirasā svanābhyālambhanam .
3 kāmanābhāve vācanānantaraṃ yoktravimokaḥ . 4 dviguṇitaṃ
yoktraṃ nidhāya tasyopariṣṭāt vedatṛṇānāṃ nidhānam .
5 tṛṇebhyaḥ purastāt vedatṛṇasaṃśliṣṭasya pūrṇapātrasya nidhānam .
6 ātmānamabhibhṛśatīṃ patnīmabhiśamṛtaḥ pūrṇamasīti mantravāca-
nam . 7 pūrṇṇapātrādudakaṃ gṛhītvā tadudukṣan tāṃ caivaṃ kurvatīṃ
vācayatītyuktiḥ . 8 yoktrasyādhastāt patnyañjalimuttānamātmanaśca
savyaṃ pāṇimuttānaṃ nidhāya pūrṇṇapātraṃ ninayan māhaṃ prajā-
miti tāṃ vācayatītyuktiḥ . 9 vedatṛṇāni gṛhītvā gārhapatyā-
dārabhya tantu tanvannityādinā santataṃ stṛṇan āhavanīyaṃ
gacchatītyuktiḥ . 10 sarvvāṇi vedatṛṇāni na staritavyāni
niyamena śeṣitavyānyuttarakriyārthamityuktiḥ . 11 śrautā-
tirikteṣu gārhyeṣvapi mantrasādhyeṣu karmmasu svāhākārasyaiva
karttavyatvaṃ na vaṣaṭkārasyetyuktiḥ . 12 avihitaviśeṣāṇāṃ
homābhyādhānopasthānānāṃ, tattaditikarttavyatāprakārasya ca
vidhānam . 13 ekamantrāṇi karmmāṇīti nyāyena vyāhṛ-
timiriti bahuvacananirdeśāt caturṇāṃ karmmaṇāṃ krameṇaiva
karaṇam . 14 prayogamadhye mārgāntareṇa niṣkrāntasyāpi
niyamā bhavantyevetyasya vyatirekamukheṇa vyavasthāpanam . 15
saṃsthājapaḥ tasya ca someṣṭiṣuniṣedhaḥ . 16 hotureva kevala-
metāvattvam agnīdhrasyānyadapītyuktiḥ . 16 sū0 1 a0 11 ka0 .
1 brahmādhikāre vidhayaḥ . 2 vyākhyātānāṃ hotrācamana-
yajñopavītaśaucānāṃ brahmādhikāre'tideśanam . 3 tatra karmmasu
kaścidgacchati kaścittiṣṭhati tatra bhūyasāmeva dharmmasyācaraṇaṃ
brahmaṇaḥ iti vyavasthāpanam . 4 bahirvedi ṛtvijāmabhimukhā-
yādiśaḥ prācītvoktiḥ . 5 ekasminnapi prayoge kvacidāsanasya
kvacit sthānasya ca lābhoktiḥ . 6 tiṣṭhatāṃ homeṣu ava-
ṣaṭkāreṣu ca sthānāsanayorvikalpaḥ . 7 anantarasūtradvayaviṣa-
yādanyatrāsanakathanam . 8 samastapāṇyaṅguṣṭhasyāgreṇāhavanīyaṃ
parītya tasya dakṣiṇataḥ kuśeṣūpaveśanam . 9 uktopaveśanā-
nantaraṃ mantrabhedajapaḥ . uktajapasya brahmajapatvam . 11 adhva-
ryukartṛkam upaviṣṭātisarjanam . 12 oṃ praṇayetyetā-
dṛśātisarjanarūpānujñāprakāraḥ . 13 karmmānurūpāṇām
ādeśānāṃ karttavyatoktiḥ . 14 uttaravivakṣārtham uccaiḥ
praṇavādikathanam . 15 praṇavādūrddhvaṃ vā uccairbhāvoktiḥ .
16 praṇītāpraṇayanakālādūrddhvaṃ haviṣkṛnmantroccāraṇaparyantaṃ
vāgyamanapūrvva kamāsanam . 17 paśuyāge cātvālamārjana-
paryyantaṃ vākyasaṃyamaḥ . 18 sarvvasomeṣu dharmmābhipraiṣā-
rambhapūrvvakaṃ subrahmaṇyāparyyanta vāṅniyamaḥ . 19 prāta-
ranuvākakālāt param antaryāmagrahayāgaparyyantaṃ vāgya-
manoktiḥ . 20 savanatraye'pi puroḍāśapracārādi, tadiḍā-
paryyantaṃ vāgyamanoktiśca . 21 stotrādau studhvamityādi-
śastrayājyāvaṣaṭkāraparyyantaṃ vāgyamanoktiḥ . 22 pava-
mānastotreṣu upākaraṇādi samāptiparyyantaṃ vāgyamanoktiḥ
23 sarvvatra mantravati karmmaṇi vāgyamanoktiḥ .
24 uktādanyatrāpi viṣaye hotṛtulyavāgyamanabhāvaḥ .
25 vāgyamanabhreṣe prāyaścittavidhānam . 26 agnīṣo-
mīyapraṇayanāvadhivāgyamanam . 27 dakṣiṇato brajata
evāśuḥśiśāna iti sūktajapaḥ . 28 gamanāparisamāptāvapi
upaveśanādikaraṇaṃ, brahmajapavidhānañca . 29 somayāge
agnipraṇayanānte brahmajapaniṣedhaḥ . 30 visṛṣṭavākyasyāpi
yajñamanastvoktiḥ . 31 viparyyāsāntaritayoḥ prāyaścitta-
viśeṣoktiḥ . 32 vedabhedena bhreṣe'gnibhede prāyaścittabhedaḥ .
33 sarvvebhyī vedebhyo yūgapadbhreṣāpāte samastābhi-
rṛgmirekāhutirūpaprāyaścittam . 34 srugādāpanāt
prāgaṅgārasya bahiḥparidhi pāte karmmabhedaḥ . 35 tatra
digbhedena nirgatau homabhedaḥ karmmaṇi svāhākārāntatva-
bhāvaḥ . 36 adhvarṣvanupraharaṇoktiḥ 37 . sahasraśṛṅga
ityādinā prakṛtāṅgārahomoktiḥ . 37 sū0 1 a0
12 ka0 . 1 prāśitraharaṇanidhānapūrvvakaṃ tatprāśanam .
2 iḍābhakṣaṇamārjanapūrvvakaṃ caturdhākaraṇe kṛte prāśitra-
haraṇe brahmaṇa ānītabrahmabhāgasya nidhānam . 3 prāśitra
haraṇadeśasya paścāt kuśeṣu yajamānabhāganidhānam .
4 prajāpaterityādi mantreṇānvāhāryyāvekṣaṇam . 5 anye-
nāṅgenānvāhāryyāvaghrāṇavidhānaṃ brahmabhāge śiṣṭabhāgavidhā-
nañca . 3 prasthāsyāma iti adhvarrumantrapāṭhānantaraṃ prati-
ṣṭhetyevānujñoktiḥ . 7 samidanujñānaṃ, jaghanyībhavataḥ
sarvaprāyaścittahomaḥ, āgnīdhrasya brahmānvārambhaṇaṃ ca .
8 itareṣāṃ hotrārambhaṇavidhiḥ . 9 uktayoretayorhoma
eva kāryye anvārambhasya parasparabhāvaḥ . 10 sarveṣāṃ homa-
kartṝṇāmanvārambhakartṝṇāṃ ca saṃsthājapena upāsanavidhā-
nam . 10 sū0 1 adhyāye 13 ka0 .
1 paurṇṇamāseneṣṭipaśusomānāmupadiṣṭatvam . 2 upa-
diṣṭairiṣṭipaśusomairamāvāsyāyāṃ paurṇṇavāsyāṃ vā yāgasya
karttavyatvoktiḥ . 3 kṣatriyavaiśyayoḥ parvvaṇorevāgni-
hotrahomakarttavyatāvidhānam . 4 rājanyavaiśyayoḥ
parvvetareṣu kāleṣu tapasvibrāhmaṇāyaudanadānam . 5 ṛta-
satyasvabhāvasya somayājinaśca kṣatriyasya vaiśyasya vā sadā
homavidhānaṃ na kevalaṃ parvvaṇorityuktiḥ . 6 bahūnāṃ
samānānāṃ paścādvidhāne sati krameṇa sambandhoktiḥ .
7 ekasyā ekasyā devatāyā dve dve ṛcau yājyānu-
vākye . 8 devatāviśeṣasya talliṅgayājyānuvākyānādeśe
nityayostayorgrahītavyatvoktiḥ . 9 karmmānuṣṭhānabhūtā-
nāmagnyādheyaprabhṛtīnāṃ madhye gārhapatyādyagnyutpattyarthamaṅgāra-
nidhānarūpāgnyādhānam . 10 kṛttikādīnāṃ saptānāṃ
nakṣatrāṇāmanyatame'gnyādhānavidhānam . 11 uktānāṃ
saptānāṃ kasmiṃścit nakṣatre parvvaṇi vā'gnyādhānasya
karttavyatvam . 12 vasante brāhmaṇaguṇakādhānavidhiḥ .
13 grīṣme kṣatriyaguṇakaṃ varṣāsu vaiśyaguṇakaṃ śaradi upa-
kruṣṭaguṇakaṃ ceti ādhānatrayavidhānam . 14 āpadi
ādhānapakṣe kālaniyamābhāvaḥ . 15 kṛtasomayāga-
saṅkalpasya ādhānamicchata ādhānakālānavekṣaṇam .
16 ādhānārthamadhvaryuyajamānayoḥśamīgarbhādaśvatthādaraṇyā-
haraṇavidhiḥ . 17 agnyādheyasya pūrṇāhutyantasya kartta-
vyatvam . 18 iṣṭīnāmagnisādhanatvoktiḥ . 19 pratha-
māyāmiṣṭau kevalāgnipavamānāgnināmake dve devate . 20
pavamānaguṇakasya dvitīyasyāgneryājyānuvākyoktiḥ . 21
sviṣṭakṛtsambandhinyoryājyānuvākyayorṛcoḥ saṃyājyātvasaṃ-
jñā . 22 sarvatra devatāgame prākṛtīnāṃ sarvāsāṃ devatānā-
muddhāroktiḥ . 23 ājyabhāgau sviṣṭakṛtaṃ cāntarā
yaṣṭavyānāṃ devatānāmuddharttavyatvaṃ vikṛtau punarvihitānāṃ
taddharmikatvañceti . 24 devatābhyo'nyatrāpi atidiṣṭasya
vidherekakāryyatvoktiḥ . 25 dvitīyāyāmiṣṭau pāvakāgni-
śucyagnināmike dve devate . 26 sāhvānityāderṛg-
dvayasya saṃyājyātvakathanaṃ, tṛtīyāyāmiṣṭau adhikasāmi-
dhenīdvayoktiḥ . 27 agnīṣomāvindrāgnī viṣṇu-
rityasya vaikalpikatvam . 28 aditināmikā iṣṭiḥ .
29 aditīṣṭeryājyoktiḥ . 30 preddho agna imo
agna ityanayoḥ saṃyājyātvoktiḥ virājau dhāyye
ityuktiśca . 31 ādyottame iṣṭī . 32 ādyā vā iṣṭiḥ .
33 ādyāyāṃ dhāyyāvirājau . 34 vairājatantrāyā
iṣṭerjñāpanam . 35 ādhāneneṣṭibhiśca siddhā agnayo
dvādaśāhorātraṃ sarve svarūpeṇaiva dhāryante ityetadajasradhāra-
ṇoktiḥ . 36 gataśriyāmagnayo yāvajjīvamajasrā bhavanti na
dvādaśāhamevetyuktiḥ . 36 sū0 2 a0 1 ka0 . 1 gārhapatyāt
jyaladāhavanīyoddharaṇam . 2 devaṃ tveti mantreṇāgnihotrārtha-
muddharaṇam . 3 āhavanīyaṃ prati mantrapūrvvakāgnipraṇayanamantraḥ .
4 āhavanīyāyatane'gninidhānamantraḥ . 5 sāyaṃ prātarūṣaḥkāleṣu
nidhānāntakarmmakaraṇam . 6 rātryāṃ yadena iti mantreṇā-
gnipraṇayanam . 7 āhitāgnervratacāritvoktiḥ . 8 anu-
ditahomina odayādvratacāritvoktiḥ . 9 astamana-
samaye homavidhānam . 10 ācamanasya nityatvam .
11 agniparyyukṣaṇamantrodakādānavidhiḥ paryyukṣaṇe agnī-
nāmutpattikramasya homakramasya vā vidhānam . 13 dakṣi-
ṇāgnigārhapatyāhavanīyaparyyukṣaṇe kramoktiḥ . 14 gārhapatyā-
davicchinnodakadhārāharaṇam . 15 adhiśrayaṇārthaṃ gārhapatyāt
katipayāṅgārapṛthakkaraṇavidhiḥ . 16 homasādhanabhūtāgniho-
trādhiśrayaṇam . 17 adhiśrayaṇe mantravikalpaḥ . 18 dadhyadhiśra-
yaṇānadhiśrayaṇavikalpaḥ 18 sū0 2 a0 2 ka0 . 1 akāma-
kartṛkasya nityāgnihotrahomasya payasā kāryyatā . 2 grāmā-
nnādyendriyatejaskāmānāṃ yavāgvodanadadhisarpīṃṣi yathāsaṅkhya-
magnihotradravyāṇi bhavantītyuktiḥ . 3 kālavikṣepaṃ vinā
adhiśritamātra evāvajvalanavidhānam . 4 apakvadravyadadhyā-
dīnāmadhiśritānāmapyavajvalanavidhiḥ . 5 payasā home sama-
ntraka dohanapātraprakṣālanapūrvaṃ sruveṇa pratiṣekavikalpaḥ . 6 eka-
smin puruṣe pratiṣekāpratiṣekayorasaṅkaratvoktiḥ . 7 ava-
jvalanārthaṃ mantrapūrvakaṃ gārhapatyāt gṛhītenolsukena punaḥ
pariharaṇavidhānam . 8 pacyamānapayo'vatāraṇamantraḥ .
9 gārhapatye'ṅgārāṇāṃ prakṣepamantraḥ . 10 āhitāgnera-
tisarjjanamantraḥ . 11 āhitāgneḥ patnyāśca iti-
karttavyatākalāpaḥ . 12 atisṛṣṭasyonnayanavidhiḥ .
13 putrāṇāṃ tāratamyamicchataḥ saputrasya yajamānasya
kāmyakalpaḥ . 14 ekaputrasyāpi kāmyakalpaḥ . 15 sami-
ddharaṇānantaraṃ samantrakaṃ tadādhānavidhānam . 16 samidā-
dhānānantaram ācamanapūrvakaṃ tadavadhihomavidhānam . 17 pūrvā-
hutyanantaraṃ kuśeṣu sruksādanatūrvakaṃ gārhapatyāvekṣaṇam .
18 pūrvvāhuteḥ prāgudak uttarato vā uttarāhutyarthaṃ
dravyotpādanavidhānam . 19 homeṣu sarvvatra prajāpatidhyāna-
vidhānam . 20 bhūyiṣṭhadravyapūrṇṇasrukkampanānantaraṃ tadga-
talepavamarjanaṃ pāṇitalagatalepamārjanañca . 21 lepanimā-
rjanakuśamūlānāṃ dakṣiṇata uttānāṅgulinidhānam . 22 ku-
śamūlānāṃ dakṣiṇato jalāvaninayanavidhānam . 23 sruṅ-
nidhānānantaraṃ jalopasparśanam . 24 āhitāgnikartṛkānu-
mantraṇavidhānam . 25 samantrakamādhīyamānasamidanumantraṇam .
26 tā asyetyṛcā pūrvāhutyanumantraṇam . 27 samīpasthena
sakaṭākṣamīkṣityāhutyanumantraṇam . 28 yābhiḥ kābhiśca
tryavarābhirāgneyībhirṛgbhiruttarāhutyanumantraṇam . 29 pūrva-
sūtroktasya ṛcāṃ trayasya nirūpaṇam 29 sū0 2 a0 3 ka0 .
1 pūrṇepūrṇe saṃvatsare'dhikābhirṛgbhiḥ sakṛdanumantraṇam .
2 parvavihitayavāgvādinā sāyamprātarhomeṣu yajamānasya svayaṃ
kartṛtvam . 3 pūrṇasaṃvasatsaretarakāle yena kenāpi
ṛtvijāgnihotrahomaḥ . 4 putraśiṣyayoranyatareṇānte-
vāsinā homastadgataviśeṣaśca . 5 homakarttuḥ srugga-
taśeṣabhakṣaṇaprakāraḥ . 6 aparartvijohomapūrvakaṃ sruggataśeṣa-
bhakṣaṇam . 7 prathamottarabhakṣaṇadvaye mantrabhedau . 8 sami-
dādhānapūrvako gārhapatye homavidhiḥ . 9 uttarāhute-
rnityatvoktiḥ . 10 samidādhānapūrvakaṃ dakṣiṇāgniho-
maprakāraḥ . 11 uttarāhuteḥ pūrvavat nityatyoktiḥ .
12 uktaśeṣabhakṣaṇānantaraṃ srucā'pāṃ ninayanam . 13 sruk-
prakṣālanānantaraṃ prāgudīcyoḥ caturṇāṃ pūrṇānāṃ srucāṃ
ninayanīyatvam . 14 kuśadeśe pañcamī sruk gārhapatyasya
paścāt ṣaṣṭhītyuktiḥ . 15 āhavanīye pratāpitāyāḥ sruco-
'ntarvedideśe nidhānam . 16 paricārakarūpāya parika-
rmmiṇe vā tādṛśyāḥ srucodānam . 17 udaṅmukhena
samittrayasyādhānaṃ paryyukṣaṇādikaraṇañca . 18 tisṛṇāṃ samidhāṃ
prathamāyāḥ samantrakādhānam . 19 āvahanīyagārhapatyadakṣi-
ṇāgniṣu dīdihi dīdāya dīdidāyeti mantrāṇāṃ krameṇa
svāhāntānāṃ pāṭhyatvam . 20 uktakārye pūrvavat paryyukṣaṇa-
vidhānam . 21 paryyukṣaṇadvayadharmmasya parisamūhanadvaye'tideśaḥ .
22 paryyukṣaṇābhyāṃ parisamūhanayoḥ pūrvvabhāvoktiḥ . 23 sāyaṃ-
prātarubhayatrāgnihotrahomayorekākāratvam . 24 sūryyodayasa-
mīpakālaśeṣakālādityodayakālānāṃ prātarhomasya pradhānakā-
latvam . 25 prātarhome viśeṣoktiḥ 2 a0 4 ka0 . 1 pravatsyata
āhitāgneragniprajvālanācamanābhikramānantaraṃ tadupasthā-
nam . 2 dakṣiṇāgnyu pāsanānantaraṃ samantrakaṃ gārhapatyāhava-
nīyekṣaṇavidhānam . 3 āhavanīyadakṣiṇāgnyupāsanapūrvakaṃ
gārhapatyāhavanīyekṣaṇaṃ kṛtvāhavanīyasamīpaṃ gatvā tadu-
pasthānam . 4 pṛṣṭhato'gnīnanavekṣamāṇasyāhitāgneryatheṣṭa-
gamanam . 5 agnisamīpaṃ gatvā vāgvisargavidhānam, itaḥ
prāk vāgyamavidhānañca . 6 abhilaṣitadeśagāminaṃ
panthānaṃ prāpya sadā sugaḥ pituriti mantrapāṭhaḥ .
7 yadi daivāt mānuṣādvā nimittāt anupasthitāgneḥ
proṣitasya ihaiveti mantrapūrvvakaṃ pratidiśamagnyupasthā-
lam . 8 proṣya svagrāmasamīpaṃ prāpya api panthāmiti
mantrapāṭhaḥ . 9 samitprāṇervāgyatasyāhitāgnijvalanajñānā-
bhikramapūrvakam āhavanīyekṣaṇam . 10 nānāgniṣu samidha
upanidhāyāhavanīyopasthānam . 11 upanihitānāṃ sami-
dhāmabhyādhānam . 12 dakṣiṇāgnisamīpe sthitasyāhitā-
gneḥ gārhapatyāhavanīyekṣaṇavidhānam . 13 vāgvisargasya
prakārabhedaḥ . 14 daśarātrādūrddhvaṃ proṣya caturgṛ-
hītenājyena prāyaścittahomaḥ . 15 ekānekāgnihotravi-
cchede pūrvoktayāhutyā homavidhānam . 16 uktāhuti-
homānantaraṃ pratihomavidhānam . 17 anāhitāgnerapi
īkṣaṇaprapadanayoḥ karttavyatvavidhānaṃ na kevalamāhitāgnesta-
dityuktiḥ . 18 pravāsādāgatasya tadahani viditasyāpyalīkasya
na nivedanīyatvam . 19 pravāsādāgatasyāharaharagnihotra-
homopasthānaṃ tatsthānaṃ tatprayogakramaśca 2 a0 5 ka0 .
1 amāvāsyāyāmaparāhṇe piṇḍapitṛyajñavidhānam .
2 dakṣiṇāgnerekolmukaṃ gṛhītvā tasmādeva prāgdakṣi-
ṇāyāṃ diśi mantrapūrvakaṃ tatpraṇayanam . 3 aviśiṣṭa-
dikkānāṃ sarvveṣāṃ karmmaṇāṃ prāgdakṣiṇāṃ diśamabhi-
karttavyatvam . 4 ubhayorapi agnyorupasamādhānaparistara-
ṇapūrvvakaṃ dakṣiṇāgneḥ prāgudak pratyagudag vā ekaikaśaḥ
carusthālīprabhṛtīnāṃ yajñapātrāṇāṃ sādanam . 5 agnisamī-
pasthitaṃ śakaṭaṃ dakṣiṇata āruhya śūrpopari vrīhipūrṇa-
sthālīnimārjanarūpatadāsyadeśādvrīhipātanam . 6 sthālyā-
syadeśāt śūrpopari pātitānāṃ vrīhīṇāṃ śakaṭe nidhā-
nam . 7 kṛṣṇājinanihite ulūkhale sthālyantargatāva-
śiṣṭān vrīhīn kṛtvā yajamānapatnīkartṛkastadavaghātaḥ .
8 avahatānāṃ vrīhīṇāṃ dakṣiṇāgno śrapaṇam . 9 dakṣi-
ṇāgnyatipraṇītayorantarāle rekhollekhanam . 10 sakṛdācchi-
nnāvastīrṇṇābhyukṣitarekhāyāṃ dhruvāsthitamājyaṃ dakṣiṇato
dakṣiṇāgnernidhāya tenājyena abhighāritasya sthālī-
pākasya dakṣiṇāgneḥ paścādāsādanam . 11 āñjanā-
dīnāṃ dakṣiṇāgnerdakṣiṇato nidhānam . 12 prācīnā-
vītino yajamānasya upasamāhitairighmairmmekṣaṇena gṛhī-
tairavadānasampadā homaḥ . 13 svadhānamaḥśabdasya sthāne
svāhākāraṃ kṛtvā homaḥ . 14 agnau mekṣaṇānupra-
haraṇapūrvakaṃ piṇḍasthāneṣu lekhāyāṃ tribhirmantraistri-
rninayanam . 15 rekhāyāṃ piṇḍaniparaṇam (dānam) .
16 gāṇagārimate pitrādīnāṃ trayāṇāṃ ye mṛtāḥ syusteṣāṃ
piṇḍadānaṃ jīvatāṃ pratyakṣārcanam . 17 taulvali-
mate pitrādibhyastribhyaḥ pretebhyo jīvadbhyaśca sarvebhyo
niparaṇam . 18 gautamamate trayāṇāmekasmin dvayoḥ sarveṣu
vā jīvatsu yāvadarthaṃ parān pitṝn gṛhītvā tribhyaḥ
pretebhyaḥ piṇḍaniparaṇam . 19 pitrādonāṃ jīvitānāṃ
mṛtānāñca piṇḍadāne upāyaviśeṣakathanapratijñā . 20 kra-
meṇa gautamagāṇagāritaulvalīnāṃ matadūṣaṇāti . 21 jī-
vavyavahitebhyaḥ pitṛbhyo na niparaṇam . 22 jīvebhyo
homaḥ mṛtebhyo niparaṇam . 23 sarvvajīvinaḥ sarva-
hutavidhāne tatra piṇḍahomasya niparaṇamantreṇa svāhā-
kāreṇa karttavyatvam, anyeṣāmapi prayojanānāṃ cintya-
nīyatvañca . 24 pitrādīnāṃ nāmājñāne tatpitāmaha-
prapitāmahaśabdānāṃ nāmasthāne prayogaḥ . 2 a0 6 ka0 .
1 nipūrttānāṃ piṇḍānāmanumantraṇam . 2 uktānumantraṇaprayoge
niyamoktiḥ . 3 tūṣṇīmeva caroḥ prāṇabhakṣaṇasya kāryatvam .
4 udakopanayananinayanasya nitya kartavyatvam . 5 piṇḍeṣu abhya-
ñjanāñjanadānam . 6 piṇḍeṣu vāsodānaṃ tatra viśeṣoktiḥ .
7 yajamānasya pitrupāsanaṃ tatra mantraśca . 8 tisṛbhi-
rṛgbhiḥ pitrupasthānam . 9 piṇḍasthānāṃ pitṝṇāṃ
pravāhaṇam . 10 yajamānasya dakṣiṇāgniṃ prati gatiḥ .
11 dakṣiṇāgnipratigatyanantaraṃ yajamānasya gārhapatyāgniṃ
prati gatiḥ . 12 yajamānakartṛkaṃ piṇḍānāṃ madhyamādānam .
13 patnīkarghṛkaṃ tādṛśagṛhītamadhyamapiṇḍaprāśanam .
14 avaśiṣṭapiṇḍadvayasyāpsu prakṣepaḥ . 15 atipraṇīte
vā'gno prakṣipya tādṛśapiṇḍadvayadāhaḥ . 16 yasyā-
nnecchābhāvonirnimittaḥ tādvaśena piṇḍasya prāśanam .
17 kṣayakuṣṭhādimahārogavataḥ tādṛśapiṇḍāśane sadya evā-
rogitvamaraṇayoranyataragatilābhoktiḥ . 18 anāhitā-
gnerapyevaṃ piṇḍapitṛyajñakaraṇam . 19 caruśrapaṇānantaraṃ
tadatipraṇayanaṃ tatastadupasamādhānatatparistaraṇe kṛtvā
homakaraṇam . 20 dviśaḥ carupūrṇapātrāṇāmutsargaḥ .
21 ekasyātiriktasya tṛṇena dvitvaṃ sampādya tadutsarga-
karaṇavidhānam . 2 a0 7 maka0 . 1 darśapūrṇamāsā-
vārapsyamānasyānvārambhaṇīyeṣṭikaraṇam . 2 agnerbhagīti-
guṇoktiḥ . 3 iṣṭeryājyānuvākyoktiḥ . 4 ādhā-
nānantaraṃ tatsaṃvatsare rogārthahānirūpanimittasadbhāve
punarādheyasya, punarādheye ca vakṣyamāṇāyā iṣṭeḥ karttavya-
tvam . 5 uktāyāmiṣṭau vibhaktibhiḥ sahitābhyāṃ prayājānu-
yājābhyāṃ yajanam . 6 narāśaṃsināṃ narāśaṃsaḥ .
7 āgneyayorājyabhāgayoruktiḥ . 8 ājyabhāgayorguṇa-
dvayoktiḥ . 9 nigameṣu saguṇayorevānuvṛttyuktiḥ .
10 yājyāyāṃ devatādeśarūpāyā ijyāyāḥ kathanam .
11 anubrāhmaṇināmācāryāṇāṃ mate pūrvvasya kevala-
syāgneḥ, agnirvṛtrāṇītyanuvākyāyāśca nityatvam . 12 ukta-
mate uttarasyāpi kevalasyāgneruktānuvākyāyā nityatva-
vidhānam . 13 uttare yājyāmantre haviḥśabdasya nitya-
tvoktiḥ . 14 saṃyājyāmantrabhedaḥ . 2 a0 8 ka0 .
1 vrīhiśyāmākayavaiḥ saṃvatsare prathamaniṣpannaiḥ āgrayaṇa-
karmakaraṇam . 2 āgrayaṇenāniṣṭvā navaniṣpannasya bhojana-
niṣedhaḥ . 3 varṣatṛptasya lokasya āgrayaṇena yāgavidhānaṃ
vrīhyāgrayaṇe śaratkālasya prādhānyam . 4 āgraya-
ṇākhyā iṣṭiḥ prathamaḥ kalpaḥ, tadasambhave'gnihotrīyāṃ
dhenuṃ vrīhiśyāmākayavānāmanyatamamāśayitvā tatpa-
yasā sāyaṃprātaragnihotrahoma iti dvitīya iti
kalpadvayam . 5 yavairāgrayaṇasya kriyā'kriyā vā iti
vikalpaḥ . 6 aviśeṣeṇa varṇatrayāṇāṃ kalpadvaye prāpre
rājña iṣṭireva nānya iti viśeṣoktiḥ . 7 ekeṣāṃ mate
sarveṣāṃ iṣṭireveti vyavasthāpanam . 8 varṣāyāṃ śyāmā-
kāgrayaṇeṣṭau somadaivatyacaruvyavasthāpanam . 9 avāntare-
ḍājapānantaram savye pāṇau kṛtvā tadabhimarśanam .
10 iḍāprāśanānantaram ācamanapūrvako nābhyālambhaḥ .
11 uktena vidhinā sarbabhakṣeṣu sarvveṣāṃ bhakṣiṇāṃ sarvabhakṣaṇam .
12 vrīhīṇāṃ yavānāṃ cāgrayaṇeṣṭaukālādi tatra yavāgrayaṇasya
vasantakālavidhānam dhyāyyāvirājagrahaṇañca . 13 śyāmākā-
grayaṇasya samānatantreṇa karaṇesomasya tṛtīyatvavyavasthāpanam .
14 tatra indrāgnyoḥ somasya ca yājyānuvākyāḥ . 2 a0
9 ka0 . 1 cāturmāsyebhyaḥ pūrvaṃ kāmyā iṣṭayaḥ . 2 āyuṣkā-
meṣṭyāṃ jīvātumatyau dve devate agnirindraśca . 3 uktayo-
rdevatayoragnerāyuṣmantvaṃ guṇaḥ, indrasya ca trātṛtvaṃ guṇaḥ .
4 āyuṣkāmeṣṭyām agnīndrayordevatayoḥ saṃyājye . 5 sva-
styayanīyeṣṭyāṃ rakṣitavantau devau agniḥ sīmaśca . 6 ukta-
yoragnīṣomayoḥ saṃyājye . 8 putrakāmeṣṭau agniḥ putrī
devatā . 9 uktāyāmiṣṭau dve saṃyājyo . 10 vakṣyamāśca-
yoriṣṭyoragnidevatātvam . 11 mūrddhvanvato'gnernitye saṃyājye .
12 kāmaguṇakasyāgneryājyānuvākye . 13 uttarayo-
riṣṭyorvemṛdhyatvaṃ, tayoryājyānuvākyāyugalayorvakṣyamāṇa-
yorindradevatātvaṃ, tasya cendrasya vimṛsyadguṇakatvaṃ vaimṛdhya-
rthaguṇakatvaṃ vā, atastayorvaimṛdhyasaṃjñābhāktvañca . 14 puṣṭi-
kāmasya yājyānuvākye . 15 indro dātā sa puna-
rdātā vā devatā bhavati . 16 ubhayathāpi indrasya yā-
jyātuvākye . 17 āśānāmāśāpālānāṃ vā devatā-
tvam . 18 āśāśāpālānāṃ yājyānuvākyāsāmyam .
19 iṣṭiviśeṣasya lokeṣṭisaṃjñoktiḥ . 20 pṛthivyādīnāṃ pṛtha-
gdevatātvakathanam . 21 trayāṇāṃ haviṣāṃ yājyānuvākyārū-
pāstisraṛcaḥ . 22 trayāṇāṃ haviṣāṃ tisṛṇām ṛcāṃ vini-
veśanam 2 a0 10 maka0 . 1 mitralabdhihetubhūtā mahāvairājī
nāmeṣṭiḥ . 2 mahāvairājyāmagnyādīnāṃ daśānāṃ devatātvam
ekapradānatvañca . 3 uktānāṃ daśānāṃ devatānāmanu-
vākyoktiḥ . 4 pratilomamādiṣṭānāmuktānāṃ daśānāṃ
yajanam . 5 aṣṭau vairājatantrā iṣṭayaḥ . 6 tāsāṃ
prathamāḥ ṣaḍiṣṭaya ekahaviṣaḥ . 7 snuṣāśvaśurīyā nāma
ābhicārikī iṣṭiḥ . 8 snuṣāśvaśuroyeṣṭau yājyā-
vākyāliṅgāt devatāyāḥ kalpanīyatvaṃ, sā cendraḥ indraḥ
sūraguṇo veti . 9 pūrvoktāyā devatāyāḥ saṃyājye .
10 svāmibhṛtyayoḥ sammatikāmānāṃ saṃjñānī nāma iṣṭiḥ .
1 saṃjñānyāṃ catasṛṇāṃ guṇānāṃ devatānām ekapradāna-
tvam . 12 agnisomendrādityānāṃ saguṇānāṃ devatānāṃ
pratipādanam . 13 bhedakāmānām aindrāmārutī iṣṭiḥ .
14 indrasya nitye yājyānuvākye . 15 indramaruto-
rvikalpavidhānam . 16 mārutādyāgādūrddham aindro yāgaḥ .
17 rājaviśīrasampattikāmānām āhitāgnīnāṃ ca prakṛ-
tyaiva saṃjñānī nāmeṣṭiḥ . 18 śatrubhiḥ pradhṛṣyamāṇānām
endrāvārhaspatyā nāma iṣṭiḥ . 19 adhvaryavaścet aindrā-
vārhaspatyaṃ nirupya indrāya nodayeyuḥ yadvā vārhaspatyaṃ
nirupya indrāya nodayeyuḥ tadā ubhayorapi pakṣayoḥ
yājyānuvākyāsāmyam 19 sū0 . 2 a0 11 ka0 .
1 saṃvatsaramatipravasataḥ śuddhikāmasya pavitreṣṭividhānam .
2 pavitreṣṭau pāvakavatyau dhāyye . 3 pavitreṣṭau na yājye .
4 pavitreṣṭausaṃyājye . 2 a0 12 ka0 varṣakāmāṇāṃ kārīrī
nāmeṣṭiḥ . 2 kārīryāṃ dhāyyādvayam . 3 varṣakāmeṣṭimātre-
'psumantau gāyatrau devau . 4 varṣakāmeṣṭimātre'gneḥ so-
masya ca mantrabhedaḥ . 5 ukteṣṭisātre dhāmacchadguṇako-
'gniḥ . 6 uttarāstisro maruddevatyāiṣṭayaḥ piṇḍī-
saṃjñakāḥ . 7 ghāmacchadguṇakasyāgneryājyānuvākyādvayasya vyava-
sthayā yojanīyatvam . 8 piṇḍīyāgasya karaṇam
9 saṃsthitāyāmiṣṭau sarvāsāṃ diśām upāsanam 2 a0
13 ka0 . 1 iṣṭyayanasaṃjñakāni karmmāṇi . 2 ekā-
nekasaṃvatsarasādhyāni sāṃvatsarikāṇi karmāṇi . 3 sāṃva-
tsarikāṇāṃ karmmaṇāṃ phālgunyāṃ paurṇṇamāsyāṃ caitryāṃ vā
prayoga . 4 turāyaṇaṃ nāma iṣṭyayanam . 5 ahanyahani agni-
devatyā indradevatyā viśvadevadevatyā caitāstisra iṣṭayaḥ triṣu
savaneṣu yathāsaṅkhyam ekaikeṣṭeḥ kāryyatvañca . 6 trihavi-
ṣkāyā ekasyā eveṣṭeruktābhirdevatābhiryuktāyāḥ pratidinam
prātaḥsavana eva karttavyatvam . 7 dākṣāyaṇayajñe paurṇṇa-
māsyāmāvāsyayāgadvayam . 8 āvṛttayoḥ pūrvve ye te
nitye na vikṛte . 9 uttarayostu eṣa vikāro yat
paurṇṇamāsyāṃ dvitīyaṃ havistasya aindratvam . 10 amā-
vasyāyāṃ dvitīyasya haviṣo metrāvaruṇatvam . 11 pratiparvva-
karttavyaṃ prājāpatyam iḍādadho nāmeṣṭyayanam . 12 dyāvā-
pṛthivyorayanaṃ nāmeṣṭyayanam . 13 uktasya iṣṭyayanasya
kālavidhām . 14 etacchāstrānāmnātāsviṣṭiṣupaurṇṇamāsāt
tantrānyatvavidhānam . 15 yajurvedaeva prakṛtaṃ tantraṃ nānya-
daparamiti . 16 agnimanthanasaṃyuktāyāmiṣṭau vairājameva
tantram . 17 agnimanthane satyapi dhāyye eva kevale tantraṃ
na tadanyat . 18 yājyānuvākyāsvarūpoktiḥ .
19 anuvākyālakṣaṇoktiḥ . 20 asambhave vihitacchanda-
so'nyasya vā yājyānuvākyānāṃ karttavyatvam . 21 sarvathā-
'nuvākyāpekṣayā yājyāyā na hrasīyastvam . 22 uṣṇi-
gvṛhatyorna yājyātvam . 23 kṣāmanaṣṭahatadagdhavatīnāṃ varja-
nam . 24 devatāsadasattve na lakṣaṇāntarānveṣaṇam . 25 deva-
tāpade'vyakte lakṣaṇasya gāyatryāderāśrayaṇīyatvam . 26 deva-
tānāmānadhigame śākhāntarādāharttavyatvoktiḥ . 27 sarvva-
thā'nadhigame yābhyāṃ kābhyāñcidṛgbhyāṃ yāgo'nuvaca-
nañca . 28 vyāhatibhirvā yāgānuvacane . 29 dvitīyayā
vibhaktyā devatāmādiśya praṇavanaṃ yajanañca . 30 namrasaṃjñā-
bhyām ṛgbhyāṃ vā praṇavanayajane . 31 namrasaṃjñake ṛcau .
32 devatāpadarahite ṛcau bhavata iti . 2 a0 14 ka0 .
1 agnidaivatye cāturbhāsyākhyeṣṭyayanasyārambhārthaṃ pūrvedyu-
rvaiśvānarapārjanyāyā iṣṭeḥ karttavyatvam . 2 agnyādheyādīnāṃ
upāṃśupradhānatvoktiḥ . 3 somotpannā iṣṭayaḥ . 4
prāyaścittaprakaraṇotpannā iṣṭayaḥ . 5 anvāyātyānām eka-
kapālānāñca yāgānāṃ upāṃśuprayoktavyatvam . 6 sarvatra
vā vāruṇavarjam upāṃśutvam . 7 cāturmāsyeṣu sāvitrayāgasya
upāṃśutvam . 8 vaiśvadevavaruṇapraghāsamāhendraśunāsīrīyeṣṭyām
upāṃśutvam . 9 tantrayuktānāṃ pitropasannāmakānāmiṣṭīnā-
mupāṃśutvam . 10 uttamādanuyājāt prāk punarādheyeṣṭeḥ
svatantropāṃśutvam . 11 svatantropāṃśutvaviśiṣṭānāṃ sarvasāma-
dhenīṣṭīnāṃ sumandratantratvam . 12 āgūḥpraṇavavaṣaṭkārāṇāṃ sarvatra
uccairbhāvoktiḥ . 13 āgrayaṇeṣṭau āgnendrasya aindrāgnasya
vā prathamasya haviṣa uccairbhāvakathanam . 14 uccavihitasya
puro'nuvākyāpraṇavasya prāṇasantatatvam . 15 yājyāyā āgūrva-
ṣaṭkārayoḥ prāṇasantatatvam . 16 upāṃśostantrasvarāṇām ucca-
tvam . 17 upāṃśutantrāṇāṃ tāni uccāni mandrasvarāṇi
bhavantītyuktiḥ . 2 a0 15 ka0 . 1 prātarvaiśvadevyāṃ preṣita-
syāgnimanthanīyānuvacanābhihiṅkṛtikaraṇe . 2 saṃpraiṣaśravaṇa-
paryyantaṃ pūrvaṛgavasāne ārāmo nottarādānam . 3 madhye
ṛgavasāne yatrārāmavidhiḥ tatrāpyāsampraiṣānnottarārambhaḥ .
4 mathyamāno'gniścenna jāyate tadā'gnerājanmanaḥ punaḥ
punaḥ anne haṃsīti sūktāvāpanam . 5 agnijanmaśravaṇā-
nantaram uktasūktīyapraṇavena śiṣṭārdharcopasantananam . 6 a-
nāvāpapakṣe jātaśravaṇānantaraṃ śiṣṭenārddharcena uttarāyā
ṛca upasantananam . 7 yajñenetyanayā ṛcā samāpanam .
8 sarvatra śastrādiṣu uttamāyā ṛcaḥ samāpanīyatvam .
9 bahiragna iti prayājānantaraṃ prayājāntarādīnāmāvapanam
10 devatāṣṭakollekhaḥ marutāṃ svatavaruveti guṇakathanañca .
11 prakaraṇapaṭhitānāṃ nirguṇānāṃ marutāṃ dhāyyādvayakatha-
nam . 12 anuyājānāṃ deśakathanam . 13 anuyājādyanya-
tame kāle vājibhyo yāgaḥ . 014 ūrddhvajānunā'na-
vānayājyāprayogaḥ . 15 yatra kkaca viṣaye ekasminnevā-
dhvaryusaṃpraiṣe tulyarūpayoratulyarūpayordvayorvaṣaṭkārayoḥ sa-
mastayordviranumantraṇam . 16 yājyādharmasu itareṣu anuvaṣaṭ-
kārādiṣu āguraḥ pratiṣedhaḥ . 17 iṣṭaśiṣṭaṃ vājinam iḍā-
miva bhakṣārthaṃ añjalau nidhāya upahavayācanam . 18 adhva-
ryyubrahmāgnīdhrāṇāṃ samīpe upahavayācanam . 19 uktavāji-
nasya kiñcidādāya sūtroktamantreṇāvadhrāṇam . 20 hoturbhakṣa-
ṇānantaram adhvaryyubrahmāgnīdhrāṇāṃ krameṇa vājinabhakṣaṇam .
21 yajamānāditareṣāṃ sarveṣāṃ dīkṣitānāṃ gṛhapateranyeṣāñca
pratyakṣameva tadbhakṣaṇam . 22 vaiśvadevīṣṭidivasādaparisman
dine paurṇamāseneṣṭvā tadānīmeva vakṣyamāṇānāṃ cāturmāsyavra-
tānāṃ keśanivarttanamadhvādivarjanarūpāṇām ācaraṇārambhaḥ .
2 3 keśanivarttanam . 24 śmaśruvāpanādhaḥśayye kāryye madhu-
māṃsalavaṇastryavalekhanāni varjyāni . 25 kālaviśeṣe prati-
ṣiddhasya pratiprasavārtham ṛtau bhāryyopagamanavidhānam .
26 uttaravivakṣārthānuvādarūpaṃ sarvaparvasu vāpanam .
27 ādyottamayorvā parvaṇorvāpanaṃ na madhyamayoriti .
2 a0 16 ka0 . 1 prakṛtavaiśvadeveṣṭikāyāṃ paurṇamāsīmārabhya pañca-
myāṃ paurṇa māsyāṃ varuṇapradhāsairyāgavidhānam . 2 praṇīyamāna-
syāgneḥ paścādupaviśya proṣitasyāgnipraṇayanīyā pratipattiḥ .
3 āsīnasya sapraṇavāyāḥ prathamāyā upāṃśvanuvacanam .
4 upāṃśusvarasthānāṃ svarāntarasthānasaṅkramaṇe praṇavenāvasāya
anucchvasya uttarasyā ṛca ārambhaḥ . 5 uktāvasānānucchvā-
sapūrvvakam uttarārambhasya prāṇasantatabhāvitvam . 6 praṇīya-
mānayordvayoruttaramagnimanuvrajata uttarāsāmṛcāmanuvaca-
nam . 7 rājanyavaiśvayorādye ṛcau . 8 uttarasyā
vedeḥ paścādavasthāya śeṣasamāpanam . 9 someṣu uttara-
vedeḥ paścādavasthāya samāpanam . 10 yasminnevāsane pūrvvokta
manuvacanamārabdhaṃ tasminnupavisya vyāhṛtitrayarūpavāgvisa-
rjanam . 11 anyatrāpi anuvacanānuvrajanayorvāgvisargaḥ .
12 tiṣṭhataḥ saṃpraiṣeṣu tiṣṭhata eva vāgvisargaḥ . 14 vaiśvadevyā
samānā'gnimanthanā nāma iṣṭiḥ . 14 ṣaṣṭhyādīnāṃ tisṛṇāṃ
haviṣām aindrāgnyādīnāṃ karttavyatvam . 15 tatsūtragatama-
ntrasya upahavayācane tṛtīyatvam . bhakṣaṇe caturthatvam . upahava
yājanabhakṣaṇayośca viśeṣakathanam . vaiśvadevyāmapi evambhāvaśca .
16 iṣṭau saṃsthitāyāmavabhṛtakarmmanimittaṃ adhvaryūṇām udaka-
deśagamanam . 17 avabhṛśasyānityatvatva iṣṭyabhāve'nyeṣāmapi
ava—dhānādīnāṃ sambhavaśca . 18 cāturmāsyāṅgatvena dvayormā-
sayoraindrāgnanāmakapaśvantaravidhānam . 2 a0 18 ka0 .
1 varuṇapraghāsebhyaḥ param aindrāgnavatparaṃ anīka-
vadādyādityāntakarmmarūpāṇāṃ sākamedhānāṃ yajanam .
2 sākamedhīyapaurṇṇamāsyāḥ pūrvvedyuḥ savane savane ekaikā
iṣṭiḥ . 3 uktānusavanīyānāmiṣṭīnāṃ prathamāyāmanīkavān
agniḥ etadutarasyāṃ vṛdhanvantau, marutaḥ sāntapanāḥ
taduttarā ājyabhāgaprabhṛtīḍāntā iṣṭiḥ . 4 gṛhamedhebhyo
marudbhyo devatābhya āmnātayorṛcorullekhaḥ . 5 puṣṭi-
matorvirājayornigadarahitasaṃyājyātvam . 6 gṛhamedhīyā-
danyatrāpi āvahanarahite sthale anigadayoḥ saṃyājyayoḥ
sambhavaḥ . 7 pitryāyāṃ paśau cetīṣṭidvaye āvāhane satyapi
anigadaṃ saṃyājyādvayam . . 8 samāpitaiṣṭikāyāṃ rātrau
bahūnāṃ yājñikānām annadānam . 9 rātreḥ paścādbhāge
paurṇṇadarvanāmakasya homakarmmaṇaḥ karttavyatvam . 10 vṛṣabharave
śrūyamāṇe uktahomakālaḥ . 11 meghadhvanau śrūyamāṇe
taddhomakālaḥ . 12 tasyoktadvayasyāpyābhāve brahmaputra-
śabdenāgnīdhraṃ sambodhya kaiścit ravaprāvarttanam .
13 pūrṇṇādarvvītyādimantrayoradhvaryyuṇā hotṛpreraṇe yājyānu-
vākyātvam . 14 krīḍibhyo marudbhya uttarā iṣṭiḥ . 15
krīḍināṃ marutāṃ parokṣavārttaghnāvājyabhāgau . 16 akrīḍināṃ
marutāṃ yājyānuvākye . 17 māhendrī iṣṭiḥ . 18 māhe-
ndryāmiṣṭau aṣṭadevatoktiḥ . 19 māhendryāṃ yājyākathanam .
19 sū0 2 a0 18 ka0 . 1 dakṣiṇāgneragnimānīya tama-
nyatra sthāpayitvā tatra pitryākhyakarmakaraṇam . 2
pitryāyā iṣṭerluptajapānumantraṇāditvam . 3 tasyāṃ pitryā-
yāmiṣṭau karmaṇāṃ prāṅmukhatvam . 4 anyasyāmiṣṭau dakṣi-
ṇāmusvatvam . 5 itaradiṅmukhāni prakṛtau yathānvayaṃ
karaṇīyāni . 6 anucchvasatā uśantastvetasyā ṛcastri-
ranuvacanaṃ tatra ca tāsāmeva sāmidhenīnāṃ na punarabhyāsaḥ .
7 tāsāṃ sāmidhenīnāmuttamena praṇavena pratipattiḥ .
8 ājyapāntadevatāvāhanānantaraṃ prākṛtāt sviṣṭakṛtā-
vāhanāt paraṃ kavyavāhanākhyāgnisamāvāhanam . 9
uttame ca prayāje ājyapebhyaḥ pūrvaṃ kavyavāhanākhyāgni-
nigamanam . 10 sūktavāke viśeṣollekhaḥ . 11 kāryārthamantra-
lope'pi kāryalopaprāptau kāryasya lopapratiṣedhaḥ .
12 pitryāyāmiṣṭau avāntareḍābhakṣaṇeḍābhakṣaṇayorabhāvaḥ .
13 iḍābhakṣaṇe mārjanābhāvaḥ . 14 sūktavāke yajamāna-
nāmādeśābhāvaḥ . 15 īkṣitaḥ sīda hotariti voktasyopave-
śanam . 16 savyoparyupasthānāṃ prācīnāvītināṃ havirbhijīṃvā-
tumaduccāraṇam . 17 pitryāyāmāgnīdhrasya dakṣiṇatvam a-
dhvaryoruttaratvam, anuvākyādvayam, adhyarddhāyāmanavānam .
18 āśrāvaṇapratyāśrāvaṇasampraiṣeṣu om̐ svadhetyādīnāṃ dīrghā-
ntānāṃ prayoktavyatvam . 20 plutīnāṃ nityatvavyavasthāpanam .
21 pitṝṇāṃ somavattā somasya pitṛmattā barhiṣadaḥ agni-
ṣvāttācetiguṇoktiḥ . 22 pañcānāṃ pitṝṇāṃ tisrastisra ṛca
ityuktiḥ . 23 vaivasvatasya ceddevatātvaṃ tadā uttame trike
madhyamāyāṃ yājyātvaṃ prathamottarayoranuvākyātvam . 24
sviṣṭakṛto yājyoktiḥ . 25 sviṣṭakṛto'gneḥ kavyavāhana-
saṃjñā . 26 sviṣṭakṛta ūrddhaṃ prakṛtibhāvaḥ . 27 mantra-
lopādibhinnānāṃ savyāparyupasthatādīnāmabhāvāya prakṛ-
tibhāvavidhānam . 28 prakṛtibhāvādevānuvākyāyā ekai-
katvam . 29 vaṣaṭkārakriyāyāmeva saṃyājyādvayam .
30 viśeṣaniyamārthaṃ dakṣiṇāvṛto dakṣiṇāgnerupasthānam .
31 pitryayāmiṣṭau āvarttanaviraheṇopasthānam . 32 dakṣi-
ṇāgnerupahvānamantraḥ . 23 gārhapatyāhavanīyayorupasthānam .
34 āhavanīyopasthānamantraḥ . 35 tanmanya ityekayarcā
gārhapatyopasthānam . 36 prādakṣiṇyena gārhapatyamabhitaḥ samā-
gamane mantraḥ . 37 gārhapatyānantaraṃ savyāvṛdbhistryambakarūpakarma-
bhedārthagamanam . 38 adhvaryūktasya yajamānairapi karttavyatvam .
39 pratyetya aditidevatākayā ṛcā caraṇam . 40 puṣṭi-
matyau dhāyye nirājau . 40 sū0 2 a0 19 ka0 .
1 sākamedhakālamārabhya pañcamyāṃ paurṇṇamāsyāṃ śunāsīroyā
nāmeṣṭiḥ . 2 pañcamyāḥ paurṇamāsyā arvāgapi vā śunā-
sorīyārambhaḥ . 3 niyuttvāniti vāyorguṇaḥ
śunāsīrīyaḥ śunaśceti indrasya guṇa ityuktiḥ . 4 etat-
prakaraṇagatānāṃ śāstrāntarīyāṇāñca devatānāṃ etat-
prakaraṇāmnātā eva yājyānuvākyā ityuktiḥ . 5 jyotiṣṭo-
maprakṛtikau cāturmāsyāṅgabhūtau paśusomau tābhyāṃ śaktibhedena
vyastasamastābhyāṃ yāgaḥ . 6 cāturmāsyānāṃ samāptau
punarabhyāsaḥ 6 sū0 2 a0 20 ka0 .
3 adhyāye paśukarmādhikāraḥ . 1 prāyaścittāt pūrvaṃ paśu-
guṇakaṃ karmma . 2 paśorubhayato'nyatarato vā iṣṭikaraṇam .
3 paśuyāgasamvandhinyā iṣṭeragnidaivatyadhikalpaḥ . 4 paśu-
yāgasambandhinyā iṣṭeḥ karaṇapakṣe devatāvikalpaḥ . 5 eka-
smin paśuprayoge āgneyī cāgnāvaiṣṇavī ceti iṣṭi-
dvayam . 6 ubhayeṣṭikaraṇapakṣe ekasyāḥ purastāt aparasyā
upariṣṭāt karttavyatvam . 7 savidhikasya vāruṇaprāghā-
sikasyoktasyāgnipraṇayanasya punarullekhaḥ . 8 paśubandhayāga-
sambandhinyā vedeḥ paścādupaviṣṭasyānuvacanārthaṃ preṣitasya
yūpamajyamānamabhidhātum ṛgviśeṣānuvacanam . 9 ajya-
mānayūpānuvacanaparidhānayormmantrabhedau . 10 sapa-
śukayūpabahule ekapaśutantrake karmaṇi antyayūpānuvacanaṃ
paridhāyāntyayūpasaṃstavanañca . 11 prathamottamayoranabhyāsavi-
dhānam . 12 paśudevatābhyo'nantaraṃ vanaspatyāvāhanam .
13 saṃmārgaiḥ saṃbhārjanānantaraṃ pravṛtāhutibhirhomaḥ .
sakṛdgrahaṇapūrvakaikāhutihavanānantaraṃ punaḥ sakṛdgrahaṇa-
pūrvakapañcāhutihomaḥ, mantravigrahaṇañca . 15 sautye
evāhani pūrvoktahomaḥ . 16 tīrthenaiva labdhavihārapra-
padanāya praśāstre samantrakadaṇḍadānam . 17 praśāsturda-
kṣiṇottarābhyāṃ pāṇibhyāṃ samantrakadaṇḍapratigrahaṇam .
18 yāvat praiṣavacanaṃ nāsti tāvat uktena daṇḍena
svaparayoḥ saṃsparśananiṣedhaniyamaḥ . 19 upayuktānāma-
nyeṣāmapi yajñāṅgānāṃ vihāreṇa vyavāyaṃniṣedhaḥ .
20 preṣitasya maitrāvaruṇasya praiṣānuvacanaprakāraḥ . 21 mai-
trāvaruṇasyānuvākyānuvacanam . 22 maitrāvaruṇasya paryyagni
stokamanīyatonnīmānasūktapāṭhaḥ . 23 āsīnenaiva maitrāva-
ruṇasya somādhikaraṇakakarmāntarasya karaṇam . 23 sū0 3 a0
1 ka0 . 1 paśuyāge ekādaśaprayājaniyamaḥ . 2 tatra
teṣāṃ prayājānāṃ praiṣā api ekādaśasaṃkhyāḥ . 3 prakṛtā-
vuktamaprākṛteṣvapi praiṣeṣu syādityevamarthaṃ pūrvoktasya praiṣa-
sūktasya punarupadeśaḥ . 4 adhvaryyupraiṣasya hoturanā-
kāṅkṣaṇīyatvam . 5 praiṣaliṅgābhirāprībhirhotṛyajanam .
6 śunakānāṃ, vasiṣṭhānāṃ, sarveṣāñcāprīsūktabhedakathanam .
7 ṛṣināmadheyasyānuguṇānāmāprīṇāṃ grāhyatvam .
8 prājāpatye tu vasiṣṭhaguṇakasahitānāṃ sarvāsāmāprīṇāṃ
jāmadagnyatvam . 9 daśasu sūkteṣu preṣitasya maitrā-
varaṇasya praiṣavacanam . 10 uktapraiṣavacanasya hoturantarvedi
daṇḍanidhānam . 11 adhriguśabdavācye daivyāḥ śamitāra
ityādike mantre'ṅgādi śabdānāmūhaḥ . 12 strīpuṃsayoḥ samā-
hāre puṃliṅgenaivohaḥ . 13 strīdevatāyāmabhidheyāyāṃ medha-
patiśabdasya puṃvadvacanam . 14 strīpaśau medhaśabdasya puṃvadvā
strīvadvā vacanavikalpaḥ . 15 adhrigorūrddham aṅgādiśabdānā-
mitareṣāñcohanaṃ, strīpuṃsamāhāreṣu sarvvatra puṃvadevābhidhā-
nañca . 16 na kevalamasyohavidheḥ paśukarmārthatvaṃ kintarhi sarveṣu
yajuḥṣu nigadeṣu cārthavaśena kāryyatvam . 17 prakṛtau samartha-
nigameṣūhanam . 18 mantragatānāṃ śabdānāṃ prākṛtatvena ūha-
nam . 19 pratinidhiṣvapi prākṛtātāṃ śabdānāmūhanam .
20 upamārthānāṃ śyenādīnāṃ śabdānāmūhanam . 20 sū0
3 a0 2 ka0 . 1 adhrigunāmakamantraviśeṣakathanaṃ tatrasthānāṃ
padānāmūhaśca . 2 asnetyādīnāṃ trayāṇāṃ śabdānāṃ sve
sve sthāne upāṃśuprayoktavyatvam . 3 ṣaṭviṃśatiśabdasyābhyāsa-
niyamaḥ . 4 mantraviśeṣajapānantaraṃ vihārādāvṛtya dakṣiṇāvṛta
āvarttanam pṛṣṭhataḥ kṛtvā āsanañca . 5 maitrāvaruṇa-
syāvṛtya pṛṣṭhataḥ karaṇam . 6 punarāvartanakāle parācāmevāsanam
6 sū0 3 a0 3 ka0 . 1 vapāyāṃ śrapyamāṇāyāṃ tat-
saskārārthaṃ preṣitasya stokebhyo'nuvacanam . 2 svāhākṛtyarthaṃ
srugādāpanasya kartavyatvam . 3 uttamā āprīyājyā .
4 vapā puroḍāśohaviriti paśoryāgāḥ . 5 nānādaivateṣu
paśuṣu yājyānuvākyābhedādeva vapāyāgavat pṛthagbhāvaḥ .
6 pratipaśu manotāmantrasyāvarttanam . 7 ekeṣāṃ mate mano-
tāyā anāvarttanam . 8 uktapradānagatapraiṣāṇāṃ samāna-
liṅgatvoktiḥ . 9 pradānapraiṣeṣu vikṛtiṣu ca yā deva-
tāstāsāmekaikasyā devatāyā agnīṣomasthāne nirddiśya
yaṣṭavyatvam . 10 gomeṣahayānāmekaikasyā jāterdvayordvayoḥ
śabdayorniyamanasya vaikalpikatvam . 11 vanaspatisviṣṭa-
kṛtsūktavākapraiṣeṣu pradānapraiṣīyaprayogavat prayogaḥ .
12 sūktavākapraiṣeṣu puroḍāśena paśudevatāvarddhanam .
13 haviṣāṃ nānārūpatvāt svenaṃ svenaiva śabdena niga-
mane prāpte puroḍāśaśabdenaiva carvādīnāṃ nigamanavidhā-
nam . 14 medhorabhīyānityetayoḥ padayoḥ paśvabhidhāyakatvam .
15 āmnāyasiddhānāṃ dvivacanāntānām ekavacanavahuvacanayo-
riṣṭalakāraparigrahārtha pāṭhaviśeṣaḥ 15 sū0 3 a0 4 ka0 .
1 vapāhomānantaraṃ sabrahmakānāṃ baddhṛcānāṃ sarvveṣāṃ saha mārja-
nam . 2 idamāpa ityanayarcā yajuṣā ca ubhābhyāṃ mārjanam .
3 pratyaṅgabhūtāyāmiṣṭau ātideśikamārjanasya pravṛttyarthampaśau
mārjanasya etāvattvoktiḥ . 4 puroḍāśaśrapaṇaparyyantaṃ
tīrthena niṣkramyāsṛmavidhiḥ . 5 pradhānasviṣṭakṛto-
rbhedapratipattyarthaṃ pradhānena caritvā sviṣṭakṛtā caraṇavidhiḥ .
6 sviṣṭakṛccaraṇāvasare āgantukairyāgairagre paśupuroḍāśa-
sviṣṭakṛtāṃ caraṇam . 7 anvāyattadevatānāṃ haviṣāṃ cāvāhanā-
diṣu nigameṣu anuvṛttyabhāvaḥ . 9 puroḍāśānāmiti havirbhede
praiṣasyohyatvam . 10 iḍāyā ūrddham uktapraiṣasyohyatā 10 sū0
3 a0 4 ka0 . 1 iḍopadhānānantaraṃ manotānucaraṇam . 2 ha-
viṣā caraṇabh praiṣāṇāṃ tatsaliṅgatvañca . 3 haviḥpraiṣe katara
evāgnīṣomāvevetyatra aitareyāṇāṃ sammatiḥ . 4 dvidaivatā-
danyatra ekadaivate bahudevate paśau maitrāvaruṇayordevatātvam .
5 ekadaivateṣu vahadaivateṣu ca praiṣeṣu tathādṛṣṭatvam . 6 prakṛti-
bhāve gāṇagārimatollekhaḥ . 7 arthabhedarahite āmnāye
vikārasya nirārthakatvam . 8 vapāhome kṛte arddharcayormadhye
yājyāyāḥ samāpanam . 9 praiṣasamāmnāyapaṭhitaṃ vanaspati-
praiṣamabhito ye ṛcau tayorvanaspatiyājyānuvākyātvam .
10 ājyabhāgayoḥ karaṇe praiṣe pradhānadevatāṅgadevatayorni-
gamanam . 11 sviṣṭakṛti iḍopahvānānantaram anuyājaiśca-
raṇam . 12 uktasthale'nuyājānāmekādaśasaṅkhyāvidhānam .
13 prakṛtibhyo'nyāsāṃ vaiśvadevyānāmāharttavyatvam . 14 praiṣā-
dhikāranivṛttyaryam anavānaśabdasya punarāvṛttiḥ . 15
punaranavānasya vyākhyānārthollekhaḥ . 16 sūktavākapraiṣe
ājyabhāgayorgrahaṇam . 17 paśutantre padatrayasyābhyāsatvāṃ-
bhāvāya paṭhitasyāpi punarabhyāsaḥ . 18 devatānā-
mekajātīyapaśukatvakathanam . 19 paśuśabdānāmevāvarttanaṃ
nānyayordevayoḥ . 20 uttare pūrveṇoktasyollekhaḥ . 21 ana-
vabhṛthe karmmaṇi sūktavākapraiṣasamāpanānantaram āhavanīye
daṇḍānupraharaṇam . 22 sāvabhṛthe karmmaṇi avabhṛthānu-
praharaṇam . 23 vedastaraṇottarakalpaḥ saṃsthājapāt prāk
niṣkramya udasyamānasya hṛdayaśūlasyānumantraṇe mantraśca .
24 udasyamānasya hṛdayaśūlasya upariṣṭāt apāmupaspa-
rśanamantraḥ . 25 aspṛṣṭādṛṣṭahṛdayaśūlānām anyonyasaṃspa-
rśāvekṣaṇamantareṇaiva sarveṣāmekaikena samittrayasya grahaṇam .
26 mantraviśeṣapūrvakaṃ prathamāyāḥ dbitīyāyāḥ tṛtīyāyāśca
samidho'bhyādhānam . 27 pūrvagrahītureva pūrvvamābhyādhānaṃ
na sarveṣāṃ yugapat” . 28 saṃsthājapāntaṃ paśutantram .
28 sū0 3 a0 6 ka0 . 1 pradānākhyakarmmoktapraiṣā eva
sarvvatra bhavanti nānye ityuktiḥ . 2 yeṣāṃ paśūnāṃ
yāni pradānāni teṣāṃ paśūnāṃ yājyānuvākyākathana-
pratijñā . 3 sarvatra pūrvamuktā anuvākyāḥ uttarā yājyā iti
jñāpanam . 4 yājyānuvākyāliṅgitadaivatena vakṣyamāṇānāṃ
paśūnāṃ nānātvoktiḥ . 5 agneryājyānuvākyāḥ . 6 sara-
svatyā yājyānuvākyāḥ . 7 somadevatāyāḥ yājyānuvākyāḥ .
8 pūṣṇo yājyānuvākyāḥ . 9 vṛhaspateryājyānuvākyāḥ .
10 viśveṣāṃ devānāṃ yājyānuvākyāḥ . 11 indrasya
yājyānuvākyāḥ . 12 marutāṃ yājyānuvākyāḥ . 13 indrā-
gnyoryājyānuvākyāḥ . 14 savituryājyānuvākyāḥ . 15 varu-
ṇasya yājyānuvākyāḥ . 15 sū0 3 a0 7 ka0 . 1 aṣṭā-
daśabhirṛgbhiḥ paśukarmavidhānam, tāsāñcarcāṃ prajāpati-
devatākatvam . 2 yājyānuvākyāliṅgakalpitadaivatyānā
miṣṭirūpāṇāṃ paśūnāṃ vidhānaṃ, sākalyenaitadadhyāyagaṇitānāṃ
tāsāṃ triṃśatsaṅkhyakatvoktiḥ . 3 khaṇḍadvaye samāmnā-
tānāṃ paśūnāṃ madhye keṣāñcit somāṅgatvaṃ keṣāñcit
svatantratvañca . 4 paśūnāṃ prakṛtibhūtasya aindrāgnyasya nirūḍha-
nāmakasya paśoḥ karttavyatvam . 5 nirūḍhasya paṃśoḥ ṣaṭṣu
ṣaṭsu māseṣu vatsare vatsare vā kāryyatā . 6 prājāpatyopāṃśu-
sāvitrasauryyavaiṣṇavavaiśvakarmmaṇarūpapāśukatantreṣu upāṃśujapa-
vikāroktiḥ . 7 praiṣāderapi āguraḥ sthānabhājitvam .
8 ādadādonāṃ saptānāṃ yathāsthānamupāṃśutvam . 8 sū0
3 a0 8 ka0 . 1 sautrāmaṇyākhya karmmādhikāraḥ . 2 tatrāśvinasā-
rasvataindrāḥpaśavaḥvārhaspatyaścaturthaḥ aindrasāvitravāruṇāḥ paśu-
puroḍāśāḥ yathāsaṅkhyena bhabantītyuktiḥ . 3 cātvālamārjanā-
nantaram āśvinasārasvatairgrahai pracaraṇaṃ teṣāñcānuvākyā praiṣa
yājyānāṃ kathanam . 4 kumbhīsthasurāvekṣaṇamantraḥ grahapā-
trasthasurāvekṣaṇaprakāraśca . 5 surāgrahapayograhayorbhakṣajapa-
vidhānam . 6 surāgraheṣveva prāṇabhakṣavidhānam . 6 sū0
3 a0 9 ka0 . 1 vidhānānyathābhāve prāyaścittādhikāraḥ .
2 vihitasyābhāve pratinidhyupādānam . 3 iṣṭimadhya-
rūpasyānvāhitāgneḥ prayāṇopapattau agnīnāṃ pṛthagu-
nnayanam . 4 samantrakaṃ sājyāhutihomakaṃ samāropaṇaṃ
kṛtvā gamanavidhānam . 5 samāropasvarūpam .
6 yajamānakartṛkaṃ gārhapatye pāṇidvayasya sakṛtpratapa-
nam . 7 uktaprakāreṇāhitāgneḥ samāropaṇānantaramahutvā-
gamanavidhānam . 8 yajamānakartṛkaṃ samantrakamaraṇī-
manthanavidhānam . 9 avadīpyamānasyāhavanīyasya śamyāparā-
sādarvāk saṃvapanam . 10 yadi tvatīyādyadyamāvāsyā pau-
rṇṇamāsīṃ vātīyādyadi vā'nyasyāgniṣu yajeta yadi vāsyā-
nyo'gniṣu yajeta yadi vāsyānyo'gniragnīn vyaveyādyadi
vā sāgnihotra upasanne haviṣi vā nirupte cakrī-
vacchvā puruṣovā'virvihāramantariyādyadi vādhye pramīyeta
ityevaṃ nimitte iṣṭividhānam . 11 uktāyā iṣṭeḥ
pathikṛdguṇakāgnidevatākatvam . 12 uktāyāmiṣṭau anaḍu-
ddakṣiṇā . 13 pūrvoktāyā iṣṭeḥ agnibhinnavyavadhānani-
mittakatve vidhānabhedaḥ . 14 śunā vyavāye śvapadānāṃ bhasmanā
paripūraṇam . 15 bhasmarājyodakarājyā ca santanane
pratirāji mantrāvṛttiḥ . 16 uktarājibhyāṃ samānaṃ kṛtvā
''havanīyānugamanānantaraṃ tataḥ praṇīya tadupasthānam . 17
pathi mṛtasya anyavatsena dohanīyāyā goḥ payasāgnihotrā-
ntaraṃ prātarādau prāk dehāgnisaṃskārāt kṛtvā dāha ityu-
ktiḥ . 18 aparapakṣe āhitāgnermaraṇaśaṅkāyāṃ tatpakṣā-
vaśiṣṭāhutibhiḥ etatpūrvapakṣanayanam . 19 āvāhanānantaraṃ
pradhānayāgādarvāk havirvyāpattau tasya pradhānayāgādeḥ
sarvasyājyeneṣṭiṃ samāpya punarijyā na bhavatītyuktiḥ . 20
cyutakeśanakhādibhiranyairvā bībhatsairhaviḥṣu duṣṭeṣu nānyaḥ
smṛtyuktaḥśuddhyupāyaḥ . 21 kaṭhinānāṃ bhedane dravāṇāṃ kṣaraṇe
haviṣāṃ duṣṭatvam . 22 duṣṭānāṃ haviṣāṃ apsuprakṣepaḥ .
23 sānnāyyasya duṣṭasya madhyamena palāśaparṇṇena valmīka-
dvāre pratiṣecanam apsu vā tūṣṇīmiti vikalpaḥ .
24 antaḥparidhideśe viṣyandamānasya haviṣo nirvapaṇam .
25 prātardohe aduṣṭe dvayoḥ pātrayoḥ kṛtvā'nyatarat
dadhibhāvāya ātacya tābhyāṃ dadhipayobhyāṃ pracaraṇam .
26 payasi duṣṭe tatsthāne puroḍāśavyavasthā . 27 dadhi-
payorūpe sānnāyyadvaye duṣṭe indrāgnidaivatyodanasiddhyarthaṃ
pañcaśarāvaparimitavrīhinirvapaṇam . 28 indrāgnyoḥ
pṛthak caraṇam . 29 ekeṣāṃ mate kevalamitradevatākapañca-
śarāvotpādanānantaram indrāgnyoḥ pṛthakcaraṇam .
30 sānnāyyārthamapākṛtānāṃ vatsānāṃ pāne vāyudeva-
tyayā yavāgvā yajanam . 31 garbhamiti mantreṇa srava-
to'dhiśritasyāgnihotrasyābhimantraṇam . 31 sū0 3 a0
10 ka0 . 1 upāvasṛṣṭāyā duhyamānāyāśca agnihotryā
gorabhimantraṇam . 2 uktāyā gorutthāpanam . 3 uktāyā
gorūdhasi mukhe codapātramupodgṛhya dugdhvā brāhmaṇāya
pānārthantatpradānam . 4 śabdāyamānāyai uktāyai gave yava-
sadānam . 5 dugdhasya śoṇitākāratve niravaśeṣasya gārhapatye-
dāhavidhānamanyena dravyeṇa ca homakaraṇam . 6 doha-
nottaraṃ pātrasya bhedane pātrāt patane vā vikṣiptapatita-
tyāgenānyasyāduṣṭasyābhimantraṇam . 7 dohanāvasthāyāṃ payasaḥ
skandane skannāṃśābhimantraṇam . 8 pariśiṣṭena sthālīsthena
homaḥ . 9 homasyāparyyāptau abhyānīyānyena homaḥ .
10 payasiskanne prāyaścittam . 11 skanne skannābhimarśanam .
12 payaḥśeṣeṇa homavidhiḥ . 13 sruggatasyā'śeṣe puna-
runnīya homakaraṇam . 14 sthālīpātreśepābhāve saṃskṛte-
nājyenonnīya homaḥ . 15 pradhānahomadvayaparyyantam
uktarūpā prāyaścittiḥ . 16 pūrvvoktahome prākṛtasya mantra-
syāpavādarūpayā vāruṇyā ṛcā homaḥ vāruṇījapaśca .
17 vāruṇījapo vāruṇīhomaḥ anaśanamiti trayasya
śeṣeṇa home mātrāpacārahome punarunnīya home ca
karttavyatā . 18 gāṇagārimate uktapakṣatraye punarhomaḥ .
19 sarasareti śabdāyamānasyāgnihotradravyasya abhimantra-
ṇam . 20 udvāsite viṣyandite ca prāyaścittāntaram .
21 bībhatse madhyamena palāśaparṇena homaḥ . 22 abhi-
vṛṣṭe'dhikasamidādhānam . 23 uttarasyā āhuteḥ
skandane samidādhānam . 23 sū0 3 a0 11 ka0 . 1
sāyaṃ homasya pradoṣāntakālavidhānam . 2 saṅgavāntasya
prātarhomakālatvam . 3 sāyaṃ prātarhome'tīte catu-
rgṛhītenājyena homaḥ . 4 kasmin kāle kena mantreṇa
homastaduktiḥ . 5 agnihotre samāpte vāruṇīṣṭiḥ
kāryyā . 6 homottarakāle prātaḥ vṛṣṭyante varadānam .
7 agnihotrasamāptau āhavanīyasyānugamanaṃ kṛtvā punastaduddha-
raṇam . 8 tannimittā mitrasūryyobhayadevatākā iṣṭiḥ . 9
iṣṭisamāptau yatavācoḥ patnīyajamānayoragnīn jvalayato-
ranaśnatorahaḥśeṣamupoṣaṇam . 10 dvayorgavordugdhena rātreḥ
pūrvacaturthabhāge sāyamagnihotrahomaḥ . 11 ekasmin paya-
syaviśrite dvitīyamavanīya tena homakaraṇam . 12 prātaḥkā-
lātipātanimittā prātariṣṭiḥ . 13 uktāyāmiṣṭau vrata-
bhṛdguṇakasyāgnerdevatātvam . 14 svakāle eva praṇīteṣvagniṣu
homakālātipattau prāyaścittoktiḥ . 15 duḥkhenāśru-
pāte prāyaścittiḥ . 16 agnihotrārthaṃ vidhinānuddhṛte-
āhavanīye yadyastamiyādarkastadā bahuvidbrāhmaṇena tasya
nidhānāntaṃ kārayedityuktiḥ . 17 pūrvvavat anuddhute'bhyudito
yadyarko bahuvidbrāhmaṇena tatpraṇayanam . 18 ājyasya hemara-
jatāgranayanarūpakāryyāntaroktiḥ . 19 kālātyayena prāyaścitta-
viśeṣoktiḥ . 20 uktaviṣaye prātaḥkāle viśeṣoktiḥ . 21 vidya-
māne āhavanīye gārhapatyānugamane itikarttavyatāvidhānam .
22 mathanasamaryakṣāmābhāve bhasmanā'raṇī lepayitvā tanma-
nthanam . 23 santhanaviṣaye itikarttavyatākalāpaḥ .
24 uktamanthanaviṣaye dvitīyaḥ kalpaḥḥ . 25 punarmanthana-
viṣaye kalpāntaram . 26 triguṇayukto'gnirevātra manthanavi-
ṣaye ekā devatā . 27 agnihotrārthaṃ praṇīte āhavanī
ye'nugataprāyaścittatvena iṣṭiviśeṣoktiḥ . 28 jyotiṣmadgu
ṇakāgnivaruṇayoḥ prakṛte devatātvoktiḥ . 29 sarveṣvagni-
ṣvanugateṣu āditye'stamite udite vā'syāgneḥ punarā-
dhānarūpaprāyaścittoktiḥ . 30 araṇyoḥ samārūḍheṣu
agniṣu aruṇyornāśe agnyādheyasya punarādheyasya vā karttavya-
tvam . 30 sū0 3 a0 12 ka0 . 1 ataḥparaṃ bhāvinīnāmiṣṭīnām
āgneyatvoktiḥ . 2 bratātipāte āgneyīṣṭiḥ . 3 kṛte'gni-
karmmaṇidoṣeneṣṭiḥ kintu vyāhṛtihomaḥ . 4 āgāradāhe
kṣāmāyāgnaye, śāvāgnisaṃsarjane ca śucaye'gnaye, iṣṭiḥ .
5 sarveṣāṃ dvayorvā agnyoḥ parasparaṃ saṃsarge vivicaye'gnaye
ukteṣṭiḥ . 6 gārhapatyāhapanīyayoḥ saṃsarge vītaye'gnaye iṣṭiḥ
7 pacanāgninā saṃsarge saṃvargāyāgnaye iṣṭiḥ . 8 vaidyu
te'gnau apsumadguṇakāya, śatrūṇāmannabhījane vaiśvānaranāma-
kāyāgnaye ceṣṭikaraṇam . 9 puroḍāśakapāle naṣṭe'nu-
dvāsite pūrvvoktaiveṣṭiḥ . 10 abhyāśrāvite uktāyā
iṣṭeḥ karttavyatvam . 11 jīvatyevāhitāgnau mṛtaśabdollekhe
subhataye'gnaye iṣṭiḥ . 12 tatreṣṭau marutodevatā .
13 āmāvāsyākhye karmaṇyārabdhe candramasaḥ purastāda-
bhyuṃdaye jāte maruddevatākā ukteṣṭiḥ . 14 prāyaścitta-
prakaraṇoktānāṃ brāhmaṇoktānāñceṣṭīnāṃ vaikalpikatvakatha-
nam . 15 haviṣāṃ skannānāmabhimarśanam . 16 bahi-
ṣparidhi skannayā āhutyā āgnīdhrakarttṛko homaḥ . 17 hu-
tavate āgnīdhrāya pūrṇapātradānam . 18 devatāviparyyāsa-
rūpavyutkrame mahāvyāhṛtihomaḥ prāyaścittaṃ hiraṇyadānañca .
19 kasmiṃścit karmaṇi yaṣṭavyadevatāvāhanamakṛtvā uttarakarmma-
pravṛttau yadā smaraṇam bhavati tadaivītthāya tadāvāhanaṃ karttavyam
. 20 manasā vā tadāvāhanamityanyamatam . asthāninyāḥ
devatāyā smaraṇakrameṇa yāgaḥ . 20 sū0 3 a0 13 ka0 .
1 apakvahaviṣā home kṛte catuḥśarāvaudanena caturbrāhmaṇa-
bhojanarūpā prāyaścittiḥ . 2 adagdhaṃ kiñciddhaviravadānebhyo
na paryyāptañcettadā pūrvvoktaprāyaścittam . 3 haviṣyaśeṣe dagdhe
punarāvṛttiḥ kāryyā . 4 āvāhanāt prāk havirdoṣe
punarāvṛttireva . 5 guṇabhūtānāṃ punarāvṛttikathanam .
6 sviṣṭakṛtaḥ prāk pradhānabhūtānāṃ punarāvṛttikathanam .
7 avadānadoṣe punarāyatanādavadānoktiḥ . 8 kṣāme śeṣe-
ṇeṣṭvā dveṣṭre dakṣiṇādānaṃ na ṛtvigbhya ityuktiḥ . 9 sarveṣu karmasu
vihitadakṣiṇādāne śasyasamprannabhūmidānam . 10 puroḍāśa-
śrapaṇādūrddhvaṃ prāyaścittābhāvaḥ . 11 śvādibhiravalīḍhānāṃ
taddarśanādibhirabhikṣiptānām anyayā vā'śucisambandhānāṃ
kapālānāmabhinnānām apāmabhyavaharaṇam . 12 kapālebhyo-
'nyeṣāṃ mṛṇmayānāṃ bhinnānāmabhinnānāñca apāmabhyavahara-
ṇam . 13 sphuṭitotpatitapuroḍāśānāṃ nidhānābhimantra-
ṇe . 14 agnihotrahomāyāgnipraṇayanakāle mathyamāne-
'gnau na jāte sautikamagniṃ praṇīya tatra homakaraṇam .
15 agnyādīnuktvā teṣāṃ pūrvapūrvvālābhe uttarottaragrahaṇam .
16 brāhmaṇapāṇyādiṣu pañcaṣu āhutidhāraṇārthā samidbha-
vati indhanārthāḥ samidho na bhavantyeveti . 17 homānantaraṃ
manthanamapi bhavatītyuktiḥ . 18 yadi pāṇau juhuyāt tadā
vāsārthino brāhmaṇasya nāvarodhaḥ karaṇīya ityuktiḥ . 19
yadyajakarṇe juhuyāt tadā chāgamāṃsavarjanam . 20 stambe
cet darbhāṇāmanadhiśayanam . 21 apsu cet bhojanīyābhoja-
nīyarūpavivekābhāvaḥ . 22 sāṃvatsarikayāvajjovikayorvra-
tayorvivekoktiḥ . 23 āhutyorantarā'gnyanugamane sati
nihite hiraṇye dvitīyāhutihomaḥ . 3 a0 14 ka0
caturthādhyāye somayāgetikarttavyatākalāpaḥ .
1 ādhānāmantaramārabdhayordarśapūrṇamāsayoranantaram iṣṭi-
paśucāturmāvairiṣṭvā somena yajanam . 2 ekeṣāṃ mate
darśapūrṇamāsānantaram, anyeṣāṃ mate tābhyāṃ pūrvvamapi
sobhena yajanam . 3 somayāgakartṝṇāmṛtvijāṃ
saṃkhyānirūpaṇāya pratijñā . 4 te ca tripuruṣavantaścatvārastena
tatra ṣoḍaśartvijaḥ . 5 vakṣyamāṇasūtre ṣoḍaśartvijāṃ
madhyesvasvāpekṣayā uttare trayaḥ svasvagṇabhūtā iti catu-
rṇṇāmeva sukhyatvamityuktiḥ . 6 hotā maitrāvaruṇo'-
cchāvākogrāvastut ityekogaṇaḥ . adhyaryyuḥ pratiprasthā-
tā neṣṭennetā ityekogaṇaḥ . brahmā brāhmaṇācchaṃsī
āgnīdhraḥ potā” ityeko gaṇaḥ udgātā prastotā pratiharttā
subrahmaṇya ityeko gaṇa ityevaṃ caturṣu ṛtviggaṇeṣyādyā
ścatvāromukhyāḥ . 7 eteṣāmeva ṛtvijām ahīnaikāhairyājanaṃ
na sadasyaśamitṛcamasādhvaryūṇāṃ kartṛtvamiti jñāpanam . 8-
gṛhapatisaptadaśānāmuktānāṃ ṣoḍaśānām ṛtvijāṃ satrai-
ryajanam . 9 aiṣṭike tantre satriṇāṃ puruṣāṇāṃ samāvāpā-
dikarmmaṇi yathārthamūhasya karttavyatvam . 10 ana-
gnīnāṃ dīkṣaṇāt prabhṛtyeva yathārthamabhidhānamaiṣṭike tantre
ityuktiḥ . 11 yājyānuvākyayoḥ agnirmukhamityūhaḥ .
12 daṇḍapradāne ūhavidhānam . 13 praiṣeṣu nivitsu
aprāptasya ūhasya vidhānam . 14 anaiṣṭikatvāt ṛk-
tvācca ghṛtayājyāyāmaprāptohavidhānam . 15 ṛktvāda prāptau
kuhvāñcohavidhiḥ . 16 acchāvākasya nigade upahave pratyupa-
have cohaḥ . 17 ārṣeyapravaraṇe gṛhapatipravaraṇānantaram ā-
tmādīnāṃ mukhyānāṃ pravaraṇam . 18 sarvvātmavargāditvaṃ
sūtroktakramaśca . 19 samānārṣeyāṇāṃ samānagotrāṇāṃ
tantratā . 20 dravyānvayānāṃ saṃskārāṇām āvarttanam .
21 ekeṣāṃ mate agnicityāvatsu kratuṣu ukhāsambharaṇīyam
aiṣṭikaṃ karmma . 22 brahmaṇvatkṣatravatkṣatrabhṛdguṇakvānāṃ
trayāṇāmagnīnāṃ devatātvoktiḥ . 23 idamprabhṛtikarmmaṇām
uttarottaraṃ śanaistarāṃ bhavitavyatvam . 23 uktasyokhāsamma-
raṇīyasya paurṇamāsāt śanaistaratvāktiḥ . 25 somapravaha-
ṇamya prāyaṇīyātulyatoktiḥ . 26 aupavasathye'gnipraṇaya-
nasya prathamāyā ūrddhvaṃ svareṣu niyamābhāvaḥ . 27 varme bhadhya-
mottamayorniyamābhāvoktiḥ . 27 sū0 4 a0 1 ka0 .
1 dīkṣaṇīyāyāmiṣṭau virājau dhāyye . 2 dīkṣaṇī-
yāyāmagnāviṣṇū devate . 2 sāgnicitye trīṇyanyāni
havīṃṣi . 4 antyayorubhayorāgnāvaiṣṇavādadhikāni ha-
vīṃṣi . 5 bhuvadvadbhya ādityebhyaḥ bhuvanapitebhyo vā ādi-
tyebhyo yājyānuvākye . 6 idamādiṣu udayanīyāyāḥ
prāk mārjanābhāvoktiḥ . 7 iḍāyāṃ sūktavāke ca
sthitānāmāśiṣāṃ sthāne āgūrnāmakamantrasya prayogaḥ .
8 iḍānigadakathanam . 9 sūktavākanigadoktiḥ . 10 nā-
mādeśābhāvoktiḥ . 11 savanīyapaśviḍāyāḥ kathanam .
12 agnipraṇayanottarakālaṃ gārhapatyāhavanīyayormadhye
dīkṣitānāmāsanaśayanarūpasañcāradeśaḥ . 13 satriṇāṃ dīkṣā-
vidhānam . 14 mahāvratasahite satre viśeṣoktiḥ 15 dvāda-
śāhatāpaściteṣu yatsaṃkhyāḥ sutyāstatsaṃkhyāevopasado
dīkṣāśca bhavantīti . 16 vikṛtye kāhānāṃ karmācāraḥ .
17 dīkṣākālaeva vidhātavye dīkṣopasatsahitānāmekāhaḥ-
prayogakālavidhānam . 18 dīkṣāhaḥsu parisamāpteṣu anantaraṃ
yadahastasminnahani somakrayavidhānam . 18 sū0 4 a0
2 ka0 . 1 somakrayadivase prāyaṇīyeṣṭikaraṇam . 2 prāyaṇī-
yeṣṭeḥ śaṃyyantatvam, nodayanīyāntatvamiti . 3 uktāyā
iṣṭeranājyabhāgatvaṃ nodayanīyatvamiti . 4 ahargaṇeṣu
somakrayasya sakṛdeva karttavyatvam . 4 sū0 4 a0 3 ka0 .
1 somakrayarūpaṃ karma . 2 krītaṃ somaṃ prāgvaṃśasamīpaṃ
neṣyatsu adhvaryyuṣu anasaḥ paścāt tripadamātre'tīte
cakravartmanormadhyabhāgasya saraladeśe preṣitasya sataḥ pārṣṇī-
acāsnayataḥ prapadena dakṣiṇasyāṃ diśi triḥpāṃśūdvapanam .
3 antareṇaiva vartmanī anuvrajataeva uttarāanuvacanam
na vrajanavikṣepe ityuktiḥ . 4 avasthitasyānaso dakṣiṇapārśvena
somasamīpaṃ gatvā tamīkṣamāṇasya tatraivāvasthānam .
5 avasthite'nasi dakṣiṇāt pakṣādabhikrāntasya somā-
bhimukhaṃ avasthānam . āhavanīyasyāgratonuvrajanañca . 6 some
nihite tiṣṭhataeva paridhānoktiḥ . 7 upasparśanaviṣa-
yasya vikalpoktiḥ . 7 sū0 4 a0 4 ka0 .
1 iḍāntā ātithyā nāma iṣṭiḥ . 2 ātithyairagni-
manthanarūpāṅgakathanam . 3 ātithyeṣṭau dhāyyādvayaṃ,
saṃyājyadvayam, ārtvijyaṃ kariṣyatāṃ svayamabhimarśanam .
4 udakasparśānantaraṃ somāpyāyanam . 5 upasatsu
udakasparśe uṣṇodakagrahaṇam . 6 āpyāyanamantraḥ .
7 udakasparśānantaraṃ namaskārāñjalirūpeṇa prāṇinidhānasya
karttavyatvam . 7 sū0 4 a0 5 ka0 . 1 udakasparśanānām
āpyāyananihnavapravargyāṅgatvoktiḥ . 2 pratyṛcamanavānamuktvā
praṇayena tadavasānam . 3 pūrvvasyābhiṣṭavanasya etāvattvakathanam
3 sū0 4 a0 6 ka0 . 1 yājyāvyavadhāne satyapyeka-
mevābhiṣṭavanam . 2 hotrādiṣu upaviṣṭeṣu aṃdhvaryyu-
kartṛkagharmadughāhvānasya uttarārambhe hetutvoktiḥ .
3 abhihiṅkāravarjam uttarābhiṣṭavanavidhānam . 4 uttara-
paṭalasya samaṣṭiprayojanāni . 5 uttamayoḥ pravargyayoḥ
svarūpakathanam . 5 sū0 4 a0 7 ka0 . 1 prava-
rgyopasadoḥ sambandhāya pravargyārthaṃ prapannasya upasatkaraṇa
vidhānam . 2 upasadi pitryāyā japalopaḥ . 3 pitryayaiva
praveśopevaśanayorvyākhyānam . 4 pitryāyā upaveśanāti-
deśāt dakṣiṇoparyupasthatāvidhānam . 5 upasadyāyamīḍhuṣe
ityādyāḥ tisraḥ sāmidhenyaḥ . 6 tāsāmuttamena praṇavenāgniṃ
somaṃ viṣṇumāvāhyopaveśanam . 7 ekeṣāṃ mate devatānām
nāvāhanam anāvāhane'pi uktā eva devatāḥ ityuktiḥ .
8 sviṣṭakṛdādiprayājājyabhāgalopakathanam . 9 āpyā-
yananihnavayornityatvakathanam . 10 aparāhṇe'pi karttavyāyā-
mupasadi viśeṣādikathanam . 11 tatra pūrvvāparāhṇikakarmmāṇi .
12 paurvvāhṇikīnāmupasadāṃ supūrvvāhṇe, āparāhṇikīnāñca
svaparāhṇe kāryyatoktiḥ . 13 pūrvvāhṇikyāparāhṇikyā-
vupasadau ekīkṛtya ekopasadvyavahāraḥ, tādṛśyā upasadaśca
triṣvahaḥsu karttavyatvam . 14 ṣaṭsu veti vyavasthāvikalpaḥ .
15 ahīnādīnām adhvaryyupratyayādupasanniścayaḥ . 16 ekeṣā
śākhināṃ jyotiṣṭomasya prathamaprayoge dharmmecchābhāvoktiḥ .
17 aupavasathye'hani varttamānayorupasadoḥ pūrvāhaṇaeva
karttavyatvam . 18 hotā dīkṣitaścet tadā aupavasathye'-
hani prathamopasadi samāptāyāṃ preṣitaḥ purīṣyacityarthama-
nuvacanam . 19 hotari adīkṣite yajamānasyānuvacanam .
20 paścāt padamātre sthitvā'bhihiṅkṛtya purīṣyāso'gnayaḥ
iti sapraṇavāyā ṛcastriranuvacanam . 21 sumandreṇaivā-
nuvacanaṃ nopāṃśviti . 22 vrajatsu adhvaryyuṣu anubruva-
to'nuvrajanam . 23 tiṣṭatsu adhvaryyuṣu anuvacanārambha-
sthāne sthitvā bhūrbhuvaḥ svariti vācaṃ visṛjya praṇayateti
sampraiṣānuvacanam . 24 hotā dīkṣitaścet prastotṛkartṛ
sañcitasya agneḥ anugītasyāśaṃsanarūpasaṃskṛtiḥ .
25 trirmmadhyamayā vācā pūrvoktamagnyanuśaṃsanam . 26 agni-
pucchasya paścāt vaiśvānarīyayajanam .. sāgnicityeṣu kratuṣu
purīṣyacitiḥ, anuśaṃsanaṃ, vaiśvānarīyamityetat trayaṃ bhava-
tītyuktiḥ . 28 brahmaṇo niyamabhedaḥ . 29 uktasyāgni-
praṇayanasya karttavyatvam . 30 dīkṣitaścedbrahmā tadā tasya
vasordhārāhomakāle tatpratigamanavidhānam 30 sū0 4 a0
8 ka0 . 1 havirdhānayoḥ śakaṭayoḥ adhvaryyukartṛkaṃ pravarttanam .
2 uktaprarvattane somapravahaṇena kāryyatoktiḥ . 3 pūrvvo-
ktānuvacane viśeṣakathanam . 4 rarāṭyāmabaddhāyām adhidvayori-
tyasyā ṛca arddharce'vasānam . 5 baddhāṃ rarāṭīmīkṣamāṇasya
ṛgviśeṣānuvacanam . 6 upanihatayormethyoḥ ṛgviśeṣeṇa
paridhānam 6 sū0 4 a0 9 ka0 . 1 preṣitānuvacane itikartta-
rvyatākalāpaḥ . 2 anuvrajata uttarānuvacanam .
3 ṛgviśeṣasamāptau praṇavenoparamaḥ . 4 āgnidhroyama-
bhivrajatsu adhvaryyuṣu uttareṇa tamatibrajya ṛgviśeṣasyānu
vacanam ṛgviśeṣasya cārddhace ārāmaḥ . 5 prapadyamānasya
somasyā'nuprapadanaprakāraḥ . 6 śālāsukhe bhatopaveśana-
prakāraḥ . 7 vrahmakartṛkasya somapraṇayanasya pākṣikatvakathanam .
8 somamapraṇayato brahmaṇaḥ karttavyabhedaḥ . 9 āhava-
nīyasya dakṣiṇataḥ vrahmopaveśane niyamaḥ . 10 agni-
cityāsahitāyāṃ somayāgakriyāyām agnipucchasya
dakṣiṇata upaveśanam . 11 agniṣomīye praśau ukta
brahmāsanātideśaḥ . 11 sautye cāhani vapāhomacaryyantamāha-
vanīyasya dakṣiṇata āsanam . 13 gṛhapataye somaṃ prakṣyaya
havirdhāne cāgreṇa yadi gataḥ syāttadā prapadya-
māne some āsādanārthaṃ punaḥ pratyeyādityuktiḥ . 13 sū0
4 a0 10 ka0 . 1 agniṣomīyeṇa paśunā caraṇama .
2 praṇayanaparyyantamuttaravedisamīpe ādaṇḍapradānañca kāryya-
bhedāḥ . 3 hotuḥ svasya dhiṣṇyasya paścādupaveśane kāryyabhedaḥ .
4 maitrāvaruṇasya svadhiṣṇyasya paścādavasthānam . 5 deva-
sūnāṃ havīṃṣīti saṃjñākathanam tatra sarvvāsāmaṣṭānāṃ deva-
nānāṃ saguṇatvam, rudrasya guṇavikalpaśca . 6 uktadevatānāṃ
yājyānuvākyākathanam . 6 sū0 4 a0 11 ka0 . 1 sarvva-
pṛṣṭhānītivakṣyamāṇānāṃ haviṣāṃ saṃjñā, tāsāñcānvāyātyatva
taddevatopadeśasya dhyānārthatvaṃ tāsāmaṣṭau saṃṅkhyāḥ tatrāditaḥ
ṣaṇṇāmekaikasyāścatvāraścatvāro guṇaśabdāḥ tatoviṣṇupatnī
aditirityekā, tataścānumatiriti dve . uktānāmaṣṭānāṃ
devatānāṃ yājyānuvākyākathanam, . vaiśvānarīyasya nava-
matvaṃ, kāyasya daśamatvañca . 3 aupayājairaṅgārairvyavāyapari-
hāre yatnasya kāryyatā . 4 āgnīdhrasthottareṇa hoturnayanaṃ
dakṣiṇe hotrīye nidhānam . 5 śāmitrodāharaṇe dakṣiṇena
maitrāvaruṇaṃ, hotrīya eva nidhānam . 6 upotyānaniṣkramaṇe
kṛtvā vedagrahaṇam . 7 hṛdayaśūlodvāsanaprakāraḥ .
8 vasatīvarīṇāṃ parihāre kriyamāṇe dīkṣitānāmantarbhāvaḥ
adīkṣitānāṃ bahirbhāvaśca . 4 a0 12 ka0 . 1 yasyāṃ
rātrau paśoḥ samāptistasyānturyyabhāge pakṣipravādanāt
prāk prātaranuvākāyāmantritasya vidhipūrvvakaḥ āhuti-
homaḥ . 2 uktaviṣaye dvitīyāhutihomaḥ . 3 brahma-
ṇaśca hotuścāyaṃ vidhiḥ samāna iti . 4 havirdhāne
prāpya rarāṭyabhimarśanam . 5 dakṣiṇena pāṇinā paryyāyeṇa
rarāṭyabhimarśanam . 6 mandrasvareṇa prātaranuvākānuvaca-
nam . 7 prātaranuvākārthamāmnānaviśeṣaḥ . 8 agni-
devatākakratuḥ 4 a0 13 ka0 . 1 auṣasyakratuḥ .. 2 tatreti-
karttavyatākalāpaḥ 4 a0 14 ka0 . 1 āśvinaḥ kratuḥ . 2 tatra
prātaranuvākaḥ . 3 pūrvvoktādanyaḥ prātaranuvākaḥ . 4 anyai-
śchandobhirāgneyasya gāyatrasya cchandasonātyāvapanam .
5 rājanyasya na traiṣṭubha, vaiśyasya na jāgatamiti .
6 adhyāsavat ekapadadvipadānā saṃhitānāmante praṇavaka-
raṇam . 7 māṅgalādīnāṃ yathākramaṃ vaktavyatā . 8 preṣyataḥ
svargakāmasya māṅgalakathanam . 9 tamasopaghātaparyyantaṃ
iḍedyāvīyasūktāvarttanam . 10 tramasopaghātakāle īḍedyā-
vīyasya uttamayarcā pratipriyatamamiti sūktasyopasantananam .
11 utsarpaṇasvarūpakathanam . 11 sū0 4 a0 15 ka0 .
5 adhyāye . 1 paridhānottarānuvacanaprakāraḥ . 2 tatra
nigadādi . 3 aponaptīyāṇāṃ prayogamantrau . 4
prātaḥsavanasya mandrasvareṇa prayogaḥ . 5 adhyarddhakārasyā-
nucchāsena vacanam . 6 vṛṣṭikāmasya sāmadhenīvat prakṛtyā-
vacanam . 7 prakṛtibhāve yatharcamarddharce liṅgākāṅkṣā . 8
daśamīgrahaṇe brahmaṇānuvādaḥ . 9 ekadhanāsu apsu āva-
rttanīyarcakathanam . 10 dṛṣṭipathamāgatāsu tāsu japyamantraḥ .
11 samīpāgatāsu tāsu japyamantraḥ . 12 vasatīyarīṣu samā-
yātāsu brāhmaṇoktakāryyacaraṇam . 10 tīrthadeśe hotṛcamase a-
pāṃ pūryya māṇe āponadevīḥ iti mantraṃ samāpya praṇavenoṣaramaḥ .
14 nigadakathanena niṣkramaṇavidhiḥ . 15 āsāmekadhanā-
nāmāgacchanvīnāṃ sukhato gatvā tā! apareṇātītya uttarataḥ
sthitividhiḥ . 16 tāsvadūreṇātītāsvanvāvarttanam . 17
anvāvṛtya mantrakrameṇa vrajanam ṛgavānapakṣe praṇavenasa-
ntānakriyā . 18 tisṛṇām uttamayānuprapadanam . 19 tṛṇāni-
rasanena homābhimukhe upaveśanaprakāraḥ . 19 sū0 5 a0
1 ka0 . 1 upāṃśunāmagrahe hūyamāne tadabhimukhībhūya prāṇa-
vāyornāsikādvāreṇa bahiṣkaraṇam . 2 vahiḥsthasya bāyo-
rnāsikayā dehe praveśanaprakāramantrau . 3 upāṃśugrahārthaso-
masavanasādhanapāṣāṇaṃ vyānāya tvetyabhimṛśya vāgvisargaḥ .
4 maitrāvaruṇabrahmaṇoḥ kāryyabhedaḥ . 5 tābhyāmitareṣāṃ
dīkṣitānāṃ kāryyabhedaḥ . 6 vipruḍḍhomau kṛtvā adhvaryyu-
mukhā anyonyaṃ spṛśanta ātīrthadeśāt sarpantītyuktiḥ .
7 bahiṣpavamānastutyarthamudgātāramabhimūkhīkṛtya ṛtvijā-
mupaveśanam . 8 tatraivāsonena hotrā teṣāmupaviṣṭānāmanu
mantraṇemantraḥ . 9 hoturdīkṣitatve'numantra yājamānārthaṃ ga-
manam . 10 dīkṣitasya hoturuttarasavanayoḥ sarpaṇamapi .
11 brahmamaitrāvaruṇayorvidhānabhedaḥ . 12 prātaḥsavane brahmaṇaḥ
kāryyabhedaḥ . 13 tasyaiva dvitīyatṛtīyasabanayoḥ kāryyabhedaḥ .
14 mantrabhedaṃ jatvā maitrāvaruṇaṃ prati studhvamityuccaistena
niyojanam . 14 sū0 5 a0 2 ka0 . 1 savanīyena
paśunā caraṇam . 2 śākhāntare yā devatā pāśoruktā
taddaivataḥ paśuḥ kāryyaḥ . 3 . 4 kratubhede devatābhedaḥ . 5
agnīṣomīyapaśudharmmaviśeṣātideśaḥ . 6 parivyayaṇapra-
kāraḥ . 7 aiṣṭikeṣu nigameṣu āvāhanaprakāraḥ . 8 hā-
riyojane viśeṣaḥ . 9 viṣayabhede prāvitrādiniṣedhaḥ .
10 anirdiṣṭadevatākasomānāṃ devatāḥ savanadevatā eveti
tāsāmāvāhanam . 11 sūktavāke'pi tāsāmanuvartta nam .
12 acchāvākaṃ vinā'nyeṣāṃ vaṣaṭkarttṝṇām pravṛtāhuti
homaḥ . 13 cātvālamārjjanaprabhṛti pāśuka karmmakṛtvā sau-
mikakarmmakaraṇam ādityādyupasthānañca . 14 ādityā-
dyupasthānaprakāraḥ . 15 nirmmanthadeśe yūpādibhiḥ saha ādi-
tvādīnāmupasthānam. 16 śāmitrovadhyagohacātvālot-
karāstāvānāṃ savyāvṛtāmupasyānam (āstāvobahiṣpavamāna-
stutideśaḥ) . 17 āgnīdhrācchāvākavadanasthānadakṣiṇamārjā-
līyagrahacamasasādanadeśarūpakharāṇāṃ dakṣiṇāvṛtāmuktaprakāreṇa
upasthānam . 18 āgnīdhramuttareṇa parivrajya sadodvāraṃ prāpya
sado'bhimarśanamantraḥ 19 dvāribhave sthūṇe abhimṛśya śālā-
mukhoyādīnāmupasthānam . 20 upasthitānupasthitayordarśana-
pūrvvakaṃ sarvvatodṛṣṭyā sadasaḥ pūrvvadvārasthenopasthānaṃ kāryya-
m . 21 urunna ityṛcaṃ saha japantaḥ hotā maitrāvaruṇaḥ
brāhmaṇācchaṃsī potā neṣṭetyete pañca pūrvvadvāreṇa sadaḥpraviśyo-
patiṣṭherannityuktiḥ . 22 teṣāmuktakrameṇa sadaḥ praveśaḥ, vyut-
krameṇa upaveśanaṃ tato mantraviśeṣajapaḥ . 23 prasarpakāṇā
mṛtvijāmupasthānādijapāntadharmmasya brahmaṇyatideśaḥ .
24 svasvabhakṣyacamasasamīpe teṣāmupaveśanam . 25 ukta-
rūpeṇāgnīdhrasya suprakāśam āgnīdhrīyasthānapraveśaḥ .
26 prasarpiṇāṃteṣāṃ dakṣiṇādaya udak saṃsthānānītyukti .
27 ādyayorhotṛmaitrāvaruṇayorvaiparītyaṃ tataśca maitrāvaruṇa-
dakṣiṇataḥ srasthānataścottaratohotuḥ sthānam . 28 teṣāṃ yathā-
sthāna mupaviṣṭānāṃ svasvasthānasyottaradeśasya visaṃsthitasaṃcāra-
saṃjñā . 29 anuktasthānānāmṛtyijāṃ dakṣiṇadhiṣṇyamuttareṇa
visaṃsthitasañcāraityuktiḥ . 29 sū0 5 a0 3 ka0 .
1 pratisavanamindradaivataiḥ puroḍāśaiścaraṇam . 2 prātaḥsavane
dhānāvanta karasbhiṇamityanuvākyā . 3 mādhyandinatṛtīya
savanayoḥ praiṣabhedaḥ . 4 ādeśapadamuddhṛtya tenaiva padena yāgaḥ .
5 yatra kvacit karmmaṇi praiṣeṇa yāge karttavye yaja yo'stu
ityuddhṛtya tayoḥ sthāne āgūrvaṣaṭkārau kṛtvā yāgaityuktiḥ .
6 anusavanamanuvākyābhedaḥ . 7 anuvākyāsthapuroḍāśasya
bahuvacanāntatoktiḥ . 8 ṛgbhede ūhaniṣedhaḥ . 8 sū0
5 a0 4 ka0 . 1 dvidaivatyayājyāpraiṣānuvākyābhiścaraṇam .
2 dvidaivatyayoranukākyayoruktiḥ, teapyapṛthaksapraṇave prayojye
te ca sahānavānam . 3 praiṣāṇāmanavānanirṇṇayaḥ . 4 ṛg-
bhede dve yājye te ca sahānavānam ekāgure pṛthak vaṣaṭ
kāre ca vaktavye ityuktiḥ . 5 prātaḥsavane idamādi anavānaṃ
yājyānuvākyayoriti nirṇṇayaḥ . 6 praiṣau yājyānuvākye ca
uttarayorgrahayoranavānaṃ bhavatītyuktiḥ . 7 somagrahaṇa-
pātramahutvā aghvaryuṇā tadgrāhyam . 8 tatra ca mantraḥ . 9
tadgṛhītvā dakṣiṇorucchvādanena tatra sthāpayitvā ākāśa-
vatībhiraṅkulībhirapidhānam . 10 evamuttarapātrayorgrahaṇā-
sādanapidhānāni . 11 pratigrahabhakṣaṇakāle savyena pidhā-
nam . 12 maitrāvaruṇasyāsādane viśeṣaḥ . 13 anuvacana-
yājyāsaṃpraiṣāḥ nityamadhvaryuṇā kāryyāḥ . 14 anu-
savanaṃ camaseṣūnnīyamānebhyaḥ somebhya ekaikasūktajapaḥ .
15 anusavanaṃ preṣitasya hotuḥsvābhiḥ prasthitayājyābhi-
ryajanam . 16 praśāstrādīnāṃ nāmādeśaṃ preṣitānā-
meva yajanam . 17 praśāstrādigrāhyakathanam . 18 prā-
taḥsavanīyaprasthitayājyoktiḥ . 19 tṛtīyasavanīyānu-
vaṣaṭkāraḥ . 20 mārutvatīye hāriyojane prasthitayā-
jyādibhedaḥ āśvine yājyāśūnyatvañca . 21 yajña-
gāthā . 22 prativaṣaṭkāraṃ bhakṣaṇam . 23 tūṣṇīmevo-
ttarabhakṣaṇam . 24 adhvaryorāhavanīyadeśāt sadaso-
gatiḥ . 25 agacchantamadhvaryyuṃ prati ayabhignīditi hotuḥ
praśnaḥ . 26 pṛṣṭasya tasya hotāraṃ prati ayāḍityuttaroktiḥ .
27 tato hotṛjapyamantraḥ . 27 sū0 5 a0 5 ka0 .
1 itarapātradvayaṃ savyenāpidhāya aindrāvāyava pātraṃ dakṣiṇaha-
stenottarabhāge gṛhītvā adhvaryuṇāpi tasya grahaṇāya eṣa
vasuriti mantreṇa hotrā praṇayanam . 2 nāsikābhyāmava-
ghrāya hotrā somasya bhakṣaṇe mantraḥ . 3 hotrā bhakṣitamadhva-
ryuṇā ca pratibhakṣitaṃ hotṛcamase kiñcidavanīya anācamyai
vopahvānāṭi kratvā punaḥ saha bhuktvā śeṣaṃ hotṛcamase ā-
nīya tatpātrotsargaḥ . 4 uttaragrahapātre uktadharmmā-
tideśaḥ . 5 uttaragrahapātrayorna punarbhakṣaṇam . 6 dvidai-
vatyānāṃ madhye kasyacit grahasya hotṛcamase anavanītasya
nodsargaḥ . 7 hotrā maitrāvaruṇasya grahapātrasyādhvaryave
pūrvvavat praṇayanam . 8 tasya dakṣasavyābhyāṃ netrābhyāṃ
krameṇekṣaṇam . 9 maitrāvaruṇasyotsargāntaṃ karmma kṛtvā
dakṣahastenāśvinamapidhāya savyena hotṛcamasādāne-
mantroktiḥ . 10 savyasyāratninā savyoruvasanamācchādya
tatra nidhāyāvṛtāṅgulībhirapidhānam . 11 hotṛcamasaṃ
savyenāpidhāya dakṣiṇenāśvinaṃ gṛhītvā pūrvvavat praṇāma-
nam . 12 āśvinamutasṛjya dakṣahastena hotṛcamasaṃ
nidhāya jalaṃ spṛṣṭvā iḍopahvānam . 13 iḍopahvāna-
kāle camasinaḥ svasvacamasasyeḍāsamīpe udyamanam .
14 avāntareḍāṃ prāśyācamya hotṛcamasabhakṣaṇam . 15
dīkṣitasya hotuḥ dīkṣitā upahvayadhvamityuktvā camasa-
bhakṣaṇam . 16 yajamānā upahvayadhvamityuktvā vā hotuścamasa
bhakṣaṇam . 17 mukhyān prati pṛthak tattannāsotkīrttanena ita-
rānamukhyān prati hotrakā upahvayadhvamiti kīrttanena ca
camasabhakṣaṇam . 18 uktarūpeṇa dīkṣitādīkṣitānāṃ maitrā-
varuṇādīnāṃ svasvacamasabhakṣaṇam . adīkṣitānāṃ samāna
bhakṣaṃ prati pūrvvavat upahvānaṃ kṛtvā camasabhakṣaṇamiti bhedaḥ
20 acamasānāṃ mukhyacamasādbhakṣaṇam . 21 droṇakalaśā-
duddhṛtyācamasānāṃ somabhakṣaṇam . 22 sarvvatra somabhakṣaṇe
vāgdevītyādimantrajapaḥ . 23 hoturvaṣaṭkarttṛtvāt prathama-
bhakṣaṇaṃ paścādudgātrādīnāṃ bhakṣaṇamiti gautamamatam .
24 taulvalimate itareṣāmabhakṣaṇam . 25 gāṇagārimate
sarveṣāṃ bhakṣaṇam . 26 somabhakṣottaraṃ mukhahṛdayasparśe mantraḥ
27 prathamadviyīyayoḥ savanayorādyānāṃ dvitīyānāñca cama-
sānāṃ jalenābhimarśane mantradvayam . 28 tṛtīyasavane ādyā-
nāme va tathābhimarśanam . 29 ūrddhvapātrāṇi vinā sarva-
pātrāṇāṃ mukhahṛdayābhimarśanam . 30 itthamāpyāyanena
bhāditānāṃ camasānāṃ nārāśaṃsasaṃjñā 30 sū0 5 a0 6 ka0 .
1 asminkāle acchāvācasyāgnīdhrasyottaraṃ sadogatvā
svasthāne upaveśanam . 2 adhvaryyuṇā dattaṃ puroḍāśakhaṇḍa-
miḍāmivodyamya preṣitasyācchāvākasya japyaṃ nṛcam . 3
yajamānetyādinā antyena praṇavenopasantananarūpanigadaḥ .
4 uktanigadasamāptau adhvaryuṇā hoturupahavākāṅkṣā . 5 upa-
hvāne prakāraḥ . 6 unnīyamānāya pratyasmā iti sūktasyā-
cchābākenānuvacanapūrvvakaṃyajanam . 7 puroḍāśakhaṇḍaṃ ni-
dhāya jalaṃ spṛṣṭvā camasabhakṣaṇam . 8 aspṛṣṭodakānāṃ some-
letarahaviṣāṃ sparśaniṣedhaḥ . 9 puroḍāśakhaṇḍaprāśanapra-
kāraḥ . 10 yadācchāvāka upaviṣṭastadā brahmā tīrthena niṣkramya
bahirvedyāmāgnīdhrīyaṃ prāpnoti acchāvākaśca dṛgalarūpaṃ puro-
ḍāśakhaṇḍaṃ prāśya tīrthena niṣkramyācamya taṃ deśaṃ prāpnu-
yāt itare hotrādayo'pyanupaviṣṭaevācchāvāke taṃ deśaṃ
prāpnuyurityuktiḥ . 11 asmin kāle kṣunnivṛttyarthabhanyadapi
prāśya pratisṛpya uttarakaṇḍikīktaṃ karmma kāryyam
11 sū0 5 a0 7 ka0 . 1 sarvveṣu pratisṛpteṣu ṛtuyājai-
ścaraṇam . 2 tatra praiṣāḥ . 3 praiṣasamāmbāye pañcamasūktasya
ṝtuyājānāṃ praiṣatvam . 4 svasvapraiṣeṇa preṣi tasya yajanam .
5 adhvaryyugṛhapatibhyāṃ preṣitasya hoturyajanam . 6
pārṣṇike ṣaṣṭhe'hani adhvaryyugṛhapatibhyāṃ svayaṃyajanam .
7 tayoryajanaprakāraḥ . 8 vaṣaṭkartṝṇāmānāntaryyeṇa ṛtu-
pātrabhakṣaṇam . 9 tatra adhvaryyoḥ pṛthakbhakṣaṇam . 10 tatraiva
kāle pratibhakṣakasyopahānam 5 a0 8 ka0 . 1 ṛtu-
pātrabhakṣottaramadhvaryoḥ kāryyaprakāraḥ . 2 prātaḥsavane śastrā-
diṣu pūrvoktaprakārātideśaḥ, paryyāyaprabhṛtīnāṃ sarvvatrāntaḥśa-
stratvam . 3 uktenopāhvānenottarayorupasantananam .
4 othāmodaivetyasya pratigarasaṃjñā saca śastrasvaratulyasvaraḥ
ityuktiḥ . 5 āhāve śoṃsāmodaivetyādeḥ pratigarasaṃjñā
6 praṇave plutādi avasāne aplutādiriti paribhāṣitam .
7 āhāvottare praṇave praṇavatvaṃ na plutāditvam . 8 ava-
sāne praṇavasya pratigaramaṃjñā . 9 prāṇavāntasya uktaviṣayadvaya
vikalpaḥ . 10 antaḥśasyapraṇavāvasāno pratigarasaṃjñā śastrānte
tu praṇavatvaṃ na plutāditvam 11 tripadaṣaṭpadādau
śaṃsanāvasānaviśeṣaḥ . 12 nivido yathāpaṭhitamavasānaṃ
karttavyaṃ tatraikaśrutyañca . 13 nividāṃ āhvānābhāvaḥ .
14 tasyā upasantananābhāvaśca . nividāmuttamena
padenājyasūktasyopasantananam . 16 uktaprakāreṇa sarvvā
nividaḥ śaṃstavyā ityuktiḥ . 17 padasamāmnāyānāmapi
nividāṃ tulyaśastavyatvam . 18 asyā nivido'nyāsu ni-
vitsu padasamāmnāyeṣu ca upasantananam . 19 anyāsu
nivitsu āhvānañca bhavatītyuktiḥ . 20 yatra dve sūkte
trīṇi vā ājyakāryye vihitāni tatrādyasyaivādyayāḥ
triḥśaṃsanaṃ nottarasyeti niyamanam arddharcaśovigṛhya ca tathā-
tvam . 21 vigrahe prāṇasantānasya kāryyatā . 22 prati-
padāmādyāyā ṛcaḥ pūrvoktaprakāreṇa gantavyatā . ṛgā-
vānasya tathātvañca . 23 brāhmaṇavihitasya ānupūrvyevi-
kalpaḥ . 24 yājyāntānāṃ śastratvamuttamāyā āhvānapūrvvakapa-
ridhānīyatvañca . 25 sarvvāsu śastraparidhānīyāsu uktadharmmā-
tideśaḥ . 26 ukthaṃ vācītyādi śastvā japaḥ tatra yājyā,
ukthapātrasyāgre bhakṣaṇañca 27 sarvvaśastrayājyānteṣu cama-
sinaścamasabhakṣaṇam . 28 ādityasāvitragrahayorvaṣaṭkarttu-
rbhakṣaṇābhāvaḥ . 5 a0 9 ka0 . 1 śastrāt paraṃ strotraṃ bhavatī-
tyuktiḥ . 2 eṣeti prokte prastotrā udgāturhiṅkāra kāle prātaḥ
savane śastrāyāhvayīran ityuktiḥ . 3 uttarayoḥ savanayoḥ
pratihārakāle tathāhvānam . 4 vāyuragregā yajña-
prīrityādīnāṃ saptānāmṛcāṃ puroruksaṃjñā tasyāstasyā-
upariṣṭāt tṛca tṛca tatra śaṃsedityuktiḥ . vāyavāyāhi
darśateti saptānāṃ tṛcasaṃjñā 6 śastrasya praugasaṃjñā .
tatra dvitīyāyāstriḥpāṭhyatvam . 7 puroruksaṃjñakānāṃ
saptānamṛcāṃ madhye viśvān devānityetasyā ṣaṣṭhyāḥ arddharce
arddharce triravasānenāhvānam . 8 purorucā uttamayā na
śaṃset tasyā aṃśasane 'pi tṛce āhvānaṃ ktarttavyam .
9 praugasya bhādhucchandaārṣatvam . 10 ukthaṃ vāci ślokāya-
tveti śastvā japaḥ . tatra viśvebhiḥ somyaṃ madhviti
yājyā . paśastāṃ brāhmaṇācchaṃsī acchāvāka ityete trayaḥ
śastriṇohotrākāśca ityuktiḥ . 11 uktānāṃ trayāṇāṃ prātaḥ
savane caturāhavāni śastrāṇi . tṛtīyasavane paryyāyeṣu
atirikteṣu bhavantītyuktiḥ . 12 mādhyandine pañcāhāvāni .
13 stotriyānurūpebhyaḥ pratipadanucarebhyaḥ pragāthebhyaḥdhāyyā-
bhyaśca pṛthagāhvānaṃ kāryyam . 14 hoturapyetāni upahāvasya
nimittāni . 15 tebhyo'nyadapyanantaram . hotrā
karttavyam . 15 ādau nividdhānīyānāṃ sūktānāmanekañcet
prathameṣvāhāvaḥ . 17 āpohi ṣṭhā ityādi tṛce āhāvaḥ
kāryyaḥ . 18 teṣāṃ śastrādiṣu ye tṛcāste stotriyānu
rūpāsteṣu āhāvaḥ kāryyaḥ . 19 mādhyandine teṣāmeva
śastreṣu tṛtīyā ādeśāste pragāthāḥ jñeyāḥ . 20 pragātha
ityukte stotriyobhavati nānyathetyuktiḥ . 21 yājyā-
ntāni śastrāṇi . ukthaṃ vācītyādi śastvā prātaḥ savane
japaḥ . 23 ṣoḍaśina ūrddhvaṃ yāni śastrāṇi teṣvapi
ayameba śastvā japaḥ kāryyaḥ . 24 saṣoḍaśini ukthe
uktha vācītyāde rmādhyandine viśeṣaḥ . 25 anantarasya
pūrvveṇa tulyavidhatvoktiḥ . 26 chandraḥpramāṇaliṅgadaivataiḥ
stotriyāṇāṃ tulyatā . 29 ārṣeṇāpi tulyatetyeke-
āhuḥ . 28 ānomitrāvaruṇa ityādayoyājyābhedāḥ tāsāṃ
madhye kāsāñcit stotrīyānurūpatvam . tāsāṃ madhye yāsu-
kāsucidyadi chandogāḥ stuvīran tadā tisṛbhireva stostri-
yāṃ kṛtvā śiṣṭābhiranurūpaḥ karttavya ityuktiḥ 5 a0 10 ka0 .
1, 2, 3, 4, 5 atirātraṣoḍaśini hotrādīnāṃ niṣkramaṇa-
praveśādiprakāraḥ . 6 yajamānasya pūrvvadvāreṇa pratisarpaṇam
5 a0 11 ka0 . 1 uktakāle grāvastutaḥ prapadanam . 2 tasya upa-
sarpaṇamapi tadaiva . 3 tasya havirddhānaśakaṭasya uttaraśirorūpā-
kṣaśirodeśe tṛṇanirasanaṃ kṛtvā somābhimukhaṃ sthitiḥ .
4 tatropaveśane mantrābhāvaḥ . 5 upaviṣṭasya yo adya saumyeti
mantrajapaḥ . 6 adhvaryyuṇā tasmai uṣṇīṣadānam . 7 tasyā-
ñjalinā grahaṇena tena saṃmukhe śirasoveṣṭanottaraṃ somābhiṣavāva
grāvābhiṣṭavanam . 8 idamādi madhyamasavanaṃ tatra madhyamasvareṇa
prayogaśca . 9 arvudanāmadheyasūktoktiḥ . 10 tasya prā-
guttamāyāḥ ā va ṛñjase iti sūktapāṭhaḥ . 11 ukta
sūktayorupariṣṭāt śiṣṭayā'rvudasyottamayā paridhāya vedyaṃ
yajamānasyoṣṇīṣaṃ tasmai deyam . 12 antyeṣu dineṣu ādāya
punaryajamānāya dānam . 13 anyadineṣu yena taddattaṃ tasmai
eva taddānam . 14 gāṇagārimate aparābhirūpakaraṇam .
15 āpyāyasva sametu te ityādayaḥ dvādaśa ṛcastāśca catvāra
stṛcā bhavanti arvudasya caturthī uddharttavyā tatra uttamā pari-
dhānīyā śiṣṭā dvādaśa tā api catvārastṛcā etāḥ
pāvamānyaḥ . 16, 17, 18, 19, eṣāṃ caturṇṇāṃ tṛcānāṃ
krameṇa karmmabhede viniyogajñāpanam yathā udakasekarūpe
āpyāyane prathamam mārjane dvitīyam dohane tṛtīyaṃ
abhiṣaveṇa dravīkṛtasyādhavanīye sambharaṇarūpe āsecate catu-
rtham . 10 prativṛhacchabdaṃ caturthyā viniyogaḥ . 11 śabdane
mā cidanyaddhīti ṛco viniyogaḥ . 13 arvudapāvamāvībhyo-
'nyat sarvaṃ samānam . 14 keṣāñcinmate arbusyaiva samatā
15 anyamate pra vo grāvāṇa ityasya samatā 16, 17 stute
mādhnyandine pāvamāne vihṛtyāṅgārān upasarpaṇam . 5 a0
12 ka0 . 1 pravargyavati kratau dadhidharmeṇa caraṇam . (dadhidharmaḥ
karmabhedaḥ) . 2 ṛgāvānasya taddharmatvam . 3 bhakṣiṇa
ijyā . 4 hotarvadasvetyuktasya uttiṣṭhato'vapaśyatetyuktiḥ .
5 śrātaṃ havirityuktau śrātaṃ havirityanuvacanam iyamanu-
vākyāḥ . 6 pari tvāgne ityādi mantrajape nimitta-
bhadoktiḥ . 7 dīkṣitasyaiva aniṣṭvā japaḥ . 8 sava-
nīyānāṃ purastādupariṣṭādvā paśupuroḍāśena caraṇam . 9
ekamate tena nācaraṇam . 10 āśmarathyamate tenācaraṇam .
11 ahīnaikāheṣu nārāṃśaṃsāsādanāt paraṃ dakṣiṇānayanam
12 ahīnaikāheṣu dīkṣitasya japyamantroktiḥ . 13 āgnī-
dhreṇa ullekhyamānānāṃ dakṣiṇāhutīnāṃ havanam . 14 āhuti-
mantraprakārau 15 vihāradeśābhikrameṇa nīteṣu dakṣiṇādravyeṣu
madhye prāṇirūpadakṣiṇādravyapratigrahe mantrabhedaḥ . 16 aprāṇi-
dravyasyābhimarśanamātram . 17 kanyāyā daivavivāhavidhi-
nā dattāyā ādāne'bhimarśanamātram na pāṇigrahaṇam .
18 evaṃ pratigrahaniyamaḥ sarvatra . 19 pratigṛhyāgnīdhrīyaṃ
prāpya ucchiṣṭahaviṣaḥ sarvaiḥ ghrāṇam . 5 a0 13 ka0 .
1 maruddaivatena grahena caraṇam . 2 tatpātrabhakṣaṇe mantraḥ .
maruddaivataśastraśaṃsanam . 3 mādhyandinasavane śastrādiṣu
adhvaryyorāhāvaprakāraḥ . 4 maruddaivatau pratipadanucarasaṃjñau
tṛcī . indranihavaḥ pragāthaḥ . 6 brāhmaṇaspatyapragāthaḥ .
7 tṛcāḥ pratipadanucarāḥ, dvyṛcāḥ pragāthāḥ . ājyamārabhya
brāhmaṇaspatyaparyyantaṃ sarvvamarddharcam . 8 stotriyānucarāḥ
pratipadanucarāḥ sarvvatra pragāthāḥ . 9 gāyatrādīni
paṅktyantāni arddharcaśaḥ śasyāni bhavantītyuktiḥ . 10 paṅktyā
uttareṣu triṣu yā acatuṣpadāstāsāmarddharcaśaḥ śaṃsanam .
11 pañcapadāsu paṅktiṣu dvayordvayoḥ pādayordviravasānam .
12 āśvinaśastre yāḥ paṅktayastāsāmarddharcaśaḥ śaṃsanam .
paṅktiśaṃsanaṃ veti vikalpaḥ . 13 sūktagatāyāḥ ṣaṅkteḥ pacchvaḥ
śaṃsanakathanam . 14 paṅktaiḥ pacchaḥ śaṃsane ye uttame pade
atiricyete tayoḥ samaṃ kṛtvā śaṃsanam . 15 uktā-
danyatra pacchaḥ śaṃsanam . 16 arddharcānte praṇavaṃ kṛtvā
santananam . 17 tatra dhayyābhedāḥ . 18 maruddaivataḥ pragā-
thaḥ . 19 janiṣṭhā ugra iti sūktoktiḥ . 10 ukta
sūktasyārddhā ekādhikāḥ śastvā tadantarāle indromaru-
tvān ityetasyā nividodhānam . 11 mādhyandine
ayugmāsu tathā dhānam . 12 tṛce ekāṃ śastvā yugmāsu ca
arddhāṃ śastvā nividdhānam . 13 tṛtīyasabane ekāṃ
śastvā nividdhānam . 14 triṣvapi savaneṣu netre mṛjatātmanaḥ
pāpaṃ dhyāyatā ca nividdheyā . 15 sarvvatra tayaiva paridhānā-
tideśaḥ . 16 śastvā japyamantraḥ yājyāmantraśca . 5 a0 14 ka0 .
1 niṣkevalyeti śastranāma . 2 yadi pṛṣṭhakāryye rathantaraṃ sāma-
sāmagāḥ kurvīran abhi tvā śūra! nonu maḥ” abhi tvā pū-
rvvapītaya ityetau pragāthau stotriyānucarau syātām pṛṣṭha-
śabdenātra jyotiṣṭomāṅgabhūtaṃ sāmābhivyaktamṛgakṣaraṃ
sampādya stutijanthaṃ śāstraikasamadhigamyaṃ kāryamucyate .
3 anyayorapi pragāthayoḥ strotriyānurūpatvoktiḥ .
4 uktānāṃ sarveṣāṃ pragāthatvam sāmagairdvipadottaraṃ tṛcākāra-
tayā gāne'pi baddhṛcairarddharcatvena śaṃsanam kāryyam . a-
nabhyāsena tṛcākārastavane'pi tā dvṛcā eva na tṛcāḥ
kāryyāḥ tābhiśca śaṃsanaṃ kāryyam . 6 vṛhatīcchandaske dvyūca
pragāthe caturthaṣaṣṭhau pādau punarabhyasya pañcamasaptamayoḥ pāda-
yīravasānakaraṇavidhiḥ . 7 yadi tisrovṛhatya eva cikī-
rṣitāstadā caturthaṣaṣṭhau pādau dvirabhyasyāvasānaṃ kāryyam .
kākubheṣu pragātheṣu tṛtīyapañcamau abhyasyāvasānaṃ kāryyam
9 pratyādānena uttarā ṛgrūpā bhavati . 10 yeṣvahaḥsu-
vṛhadrathantaraṃ vā tayoḥ saṃhatirvā pṛṣṭhakāryye bhavati tatra
vṛhadrathantarastotriyānurupayoḥ śasanaṃ yathā bhavati tathā
indranihavabrahmaṇaspatyānāṃ śaṃsanam . 11 itarapṛṣṭheṣu teṣāṃ
vṛhatīṃ kṛtvā śaṃsanam . 12 yadā vṛhadrathantare gāya-
tryādiṣu abhyastāpu tisṛṣu ṛkṣu stuvate svayoniṣu vā
dvipadottarākāraṃ tadāpīndranihavabrāhmaṇāspatyānāṃ vṛhatīṃ
kṛtvā śaṃsanam . 13 yeṣāṃ hītrakāṇāṃ pragāthāḥ stotriyānu
rūpāḥte'pīndranihavabrāhmaṇaspatyavacchasyāḥ . 14 uktabhinnasya
sarvasya yathāśrutaṃ śaṃsanam . 15 ekasmin dine sarva-
dharmmabhāgitayā upadiśyamānojyotiṣṭoma ekāhaśabdavācyāṃ
parimitaśasyaḥ paripūrṇṇaśasanayuktaḥ . 16 sa ekāhaḥ yadyu-
bhayasāmā vṛhadrayantarasāmasādhyaḥ tasya pavamāne yoniranurūpā
bhavatīti . 17 jyotiṣṭomabhinnaḥ yaḥkaścidubhayasāmā ekāhaḥ
syāt tatra pavamāne yat kṛtaṃ tasya yoniranurūpā śasyā .
18 niṣkevalye dhāyyāyā ūrddhvaṃ sthānaṃ yonisthānaṃ tadeva
śaṃsanasthānam . 19 anekāsāṃ sāmayonīnāṃ saha śaṃsane
prāpte ādāveva sarvāsāmāhvānaṃ sakṛt pṛthak vā kāryyam .
20 brāhmaṇaspatyamarutvatīyasāmapragāthānāmanekeṣāṃ saha-
pāteṣu indranihavādūrddhvamāhāvaḥ kāryyaḥ . 21 tatra
dhāvyāsāmapragāthayoḥ pradarśanam . 22 ṛgviśeṣe aindrī
nivid dheyetyuktiḥ . 23 anubrāhmaṇaṃ svaraḥ ukthaṃ vācī-
tyasya śastvā japaḥ . pibā somamityādi yājyā . 5 a0
15 ka0 . 1 hotrakāṇāṃ stotriyānurūpau pragāthau yājyā ceti-
nirṇṇayaḥ . 1 tatraiva yājyāntaraṃ tatkāle savanasaṃsthā
nimittakarmmakāryyatā 5 a0 16 ka0 . 1 uttamasvareṇa
tṛtīyasavanam 2 ādityagraheṇa caraṇam . 3 hūyamāna
grahāṇāmīkṣaṇe japyamantraḥ . 4 stute ārbhave pavamāne vihṛ-
tyāṅgārān manotādipaśviḍāntaṃ paśukarmma kṛtvā nārā-
śaṃsasādanaparyyantaṃ puroḍāśādikarmma kāryyam . 5 nārāśaṃseṣu
sāditeṣu puroḍāśasya mṛdutamāt pradeśāt gṛhītvā sarvve
camasinaḥ puroḍāśaṃ tisraḥtisraḥ piṇḍīkṛtya svāt svā-
ccamasāt dakṣiṇataḥ svān svān pitṝnuddiśya camasāntike
atra pitara iti mantre sva sva pityupasyatetyuktiḥ 6 savyāvṛtaḥ
āgnyīdhrīyaṃ prāpya havirucchiṣṭaṃ sarvveprāśnīyuḥ . 5 a0
17 ka0 . 1 sāvitreṇa graheṇa caraṇam . 2 tatra mantrabhedaḥ .
3 vaṣaṭkṛte hotuḥ śasyavaiśvadevaśastroktiḥ . saṃśatā tena
dveṣyadiśaṃ vihāya sarvvadigdhyānañca . 4 mādhyandinasava-
ne śastrādiṣu āhāvamantraḥ . 5 tat saviturityādi
navarcāṃ vaiśvadevatoktiḥ tatra uttamāyāḥ parighānīya
tvaṃ . 6 vaiśvadevāgnimārutayoḥ sūkteṣu sāvitrādini
vidodhānam . 7 tatra catasrovaiśvadevaśastre prayojyāḥ
8 āgnimārute śaste uttarāstisraṛcaḥ pāṭhyāḥ .
9 sūktānāṃ daivatasyaiva nividdevatātvam . 10 daivatena
sūktāntanānātvam tathāca yāvatāṃ sūktānāmekaṃ daivataṃ
tāvadeka eva sūktānta ityuktiḥ . 11 vaiśvadevāgnimāru-
tayorekapātinya eva dhāyyāḥ . 12 sarvvatra prakṛtau vikṛtau
ca vaiśvadeveśastredviḥ pacchaḥ arṅkharcaśaḥ sakṛd bhūmyu pasparśane
paridhāne ca mantraḥ 13 ukthaṃ vācītyādi śastvā japaḥ .
viśve devāḥ śṛṇutetyādiyājyāḥ . 5 a0 18 ka0 .
1 saumyasya caruhaviṣkakarmmabhedasya yājyā . 2 tasyobhaya
pārśve ghṛtayājābhyāmupāṃśuyāgaḥ . 3 tatraiva viśeṣoktiḥ .
4 adhvaryuṇā''hṛtasya udgātṛbhyaḥ pūrvvaṃ gṛhītve kṣaṇasya mantraḥ .
5 tasmiṃścarau ghṛtayute svasvacchāyā'darśane naimittikaḥ mantra-
dvayajapaḥ tau ca mantrau . 6 aṅguṣṭhopakaniṣṭhābhyāmājyena
netre abhyajya chandogebhyaḥ pradānārthamadhvaryyave dānam .
7 darbheṣīkābhavāgniṣu vihṛteṣu pātnīvatasya āgnīdhrasya
upāṃśujapyamantraḥ . 8 neṣṭurvisaṃsthitasañcāreṇa tamanu
prapadya tasyāntika upaviśya pātnīvatasya bhakṣaṇam . 5 a0
19 ka0 . 1 sadasoniṣkramya āgnīdhraṃ prati gatiḥ .
2 āgnimāruta śastraṃ drutayāvṛttyā prayoktavyam . 3
tasyādyāmṛcaṃ pacchaḥṛgāvānaṃ śaṃset yadi sā pacchaḥ śasyā
bhavet tadā pādepāde'nucchūsanneva śaṃset . 4 yadi sā
arddhacaśaḥśasyā tadārddhace'vasāyānavānam . 5 uttamena vaca-
nena dvitīyāyāḥ santananaṃ katta vyam . 6 stotrārambhe
prāvṛtaśiraskatvādibhūmisparśāntaguṇoktiḥ . 7 pari-
dhānīyāyā uttamena vacanena dhruvagrahasyāvasecanaṃ hotṛca
mase kāryyam . 8 āgnimārute yājyākathanam . eta-
dantasomayāgasyāgniṣṭomasaṃjñā 5 a0 20 ka0 .
6 adhyāye . 1 tṛtīyasavane hotrakāṇāmapi śastrāṇi
bhavanti . 2 tatra yājyāṅgarśastrāṇāṃ pradarśanam .
3 tadantasya ukthyakratutvam . 3 sū0 6 a0 1 ka0 . 1 yadi
ṣoḍaśī kratuḥsyāt tadā tṛtīyasavane hotrakaśastrānantaraṃ
tasya kāryyatā . atha śastranāma ṣoḍaśī tasya vidhānā-
dhikāraḥ . 2 tatra stotriyānurūpau tatra ca ṣaḍṛcaḥ .
3 tatra tisrogāyatryaḥ . 4 ekā dvyṛcā paṅktī . 5 tṛcau
uṣṇihavārhatau . ādhūrṣvasmā iti dvipadā sāca pacchaḥ
śasyā . 6 anyeṣāṃ tṛcānāṃ triṣṭubādīnāmuktiḥ .
7 tatra pūrvaṃ tṛcaṃ dvedhā kṛtvā śaṃset ekaikāmṛcaṃ dve dve
kṛtvā śaṃset . asya tṛcasya saptapadātmakatvāt ekaikā
mṛcamekaikāmanuṣṭu bhamekaikāṃ gāyatrīñca sampādayet tathā ca
ādyaiścaturbhiścaturbhiḥ pādairanuṣṭubhaḥ śiṣṭaistribhistribhiḥ
gāyatryaḥ . anena prakāreṇa tṛcā api ṣaḍbhavantīti .
9 nividatipattau asminnapyānuṣṭubhe tṛce nividdheyeti
paridhānīyānuṣṭubhatṛcadarśanam . 10 uttaramasyottamāṃ-
śiṣṭvā uttamāṃ nividaṃ dadhyāt . 11 nividviśeṣasya liṅga-
pradarśanam . 12 paridhānīyā ṛk . tāṃ uptvā yāgaḥ
6 a0 2 ka0 . 1 vihṛtasya ṣoḍaśinaḥ indrā
juṣasvetyādyāḥ sūtre paṭhitāḥ ṣaḍṛcaḥ stotriyānu-
rūpau bhavataḥ . 2 stotriyānurūpābhyāmūrddhaṃ vihṛte
yacchasyaṃ tadeva gantavyam . 3 dvābhyāṃ pādābhyāmanarddha-
rcānte'vasānam anṛgante praṇava ityamarddharcaśaḥ śaṃsanam .
4 pūrvāsāṃ pūrvapadānāṃ śaṃsanam . 5 gāyatrīṇāṃ paṅkti-
bhirviharaṇam . 6 paṅktīnāṃ dve dve śiṣyete tābhyāṃ praṇava-
nam . 7 uṣṇihovṛhatobhirviharaṇam uṣṇihāmutta-
mān pādān dvau kuryyāt . 8 caturobhāgān kṛtvā
vṛhatīpādairviharaṇam tena aṣṭākṣaramantyamādyaṃ caturakṣaraṃ yathā
bhavati tathā viharaṇam . 9 dvipadāśca tatra tāḥ sarvāśca-
turddhā karttavyāḥ . prathamāyāṃ sarve bhāgā vyūhenāvyūhena ca
pañcākṣarāḥ uttarāstu caturakṣarāḥ . tatra ca prathamāṃ
triṣṭubhā viharet . uttarāstisrojagatībhiḥ . 10 utta-
māyādvipadāyā yaccaturthamakṣaraṃ tat prathamasya bhāgasyāntyaṃ
tadeva dvitīyasyādyam . 11 tatra viharaṇaprakāraḥ . 12 utta-
rāsu itarān pādān ṣaṣṭhān kṛtvā'nuṣṭubhaṃ ca kṛtvā
śaṃsanam . 13 stotniyānurūpābhyāmūrddhvaṃ proṣvasmā itye
badantasya śastrāvayavasya vihṛtasaṃjñā . 14 yatra yatra vi-
hṛto bhavati tatra tatra yau pratigarau tayorudā-
hṛtiḥ . 15 yājyāyājapena miśraṇam . 16 miśraṇaprakāraḥ .
17 vihṛtasya viśeṣastato'nyatra sarvamavihṛtena samānam .
18 vihṛtasyaiva viśeṣaḥ . 19 āhutaṃ ṣoḍaśipātra
samupahāvaṃ bhakṣayet . 20 dharmmoye bhakṣiṇaste'pi bhakṣa-
yantītyatideśaḥ . 21 subrahmaṇyavarjjitamaitrāvaruṇādaya-
strayaśchandogāḥ . 22 ṣoḍaśibhakṣamantraḥ . 6 a0
3 ka0 . 1 atirātrādhikāraḥ . 2 prathame paryyāye ye
stotriyānurūpāsteṣāmādyasyādyāmṛcaṃ vinā anyāsu
sarvāsu ṛkṣu prathamāni padāni dviruktvā tatrāvasānam .
3 śiṣṭayoḥ pādayoḥ samasya praṇavanam . 4 hoturādyāṃ vi-
nā madhyamāni sarvāsāṃ padāni sakṛduktvā'vasāya tānyeva pra-
tyādāya tairṛgantāni sandhāya praṇavanam . 5 uttame paryyāye
stotriyānurūpeṣu sarvāmāmṛcāmuttamāni padāni madhye sarvesā-
cchāvākāḥ dviruktvā taiḥ praṇuyuḥ . 6 uttame paryyāye acchā-
vākaḥ antaścaturakṣarāṇi dviruktvā praṇuyāt . 7 śastrāṇāṃ
catuḥparyyāyatvam . 8 tatrādyaṃ śastraṃ hotuḥ . 9 yājyābhyaḥ pūrvva-
pratīkāni paryāsasaṃjñā . 10 paryāsodāharaṇam . teṣāṃ paryā-
yasaṃjñāpi . 11 paryyāsabhinnānāṃ gāyatrāṇāmāvāpatvam 6 a0
1 atirātre paryyāyeṣu samāpteṣu chandogā āśvinaśastreṇa
stuvate . 2 śaṃsiṣyan visaṃsthitasañcareṇa niṣkramyāgnī-
dhrīye jānubhaṅgena ṣaḍāhutīrjuhuyāt tatra mantrāḥ tata-
ājyaśeṣaprāśanaṃ tuṣṇomeva kuryyāt . 3 homārthaṃ pṛthak,
kṛtasyājyasya śiṣṭamājyaṃ prāśya apa upaspṛśennācāmet
anācamane'pi nāśuddhirityatra devaratha ityādiśrutinida-
rśanam . 4 prāśya pratiprasṛpya paścāt svasvasthānasya, samasta-
jaṅkhoruraratnibhyām upasthaṃ kṛtvā (pādāṅgulībhirbhūmimā-
śritya) utpatiṣyan pakṣīva upaviśet . 5 kṛtopasthopaveśana-
syaiva āśvinaśaṃsanam . 6 ekapātinyāḥ pratipadaḥ pacchaḥ
śaṃṣanam . 7 pratipadā gāyatrasyāgneyasyopasantananam .
8 stotraśaṃsane prātaranuvākadharmmātideśaḥ . 9 trayo vārhatā
stṛcā stotriyāḥ pragāthā vā tān yathādaivataṃ yathāśrutaṃ śaṃset .
10 anyeṣu cchandaḥsu yathādaivataṃ śaṃset . 11 dvipadāḥ
pacchaḥ śaṃset . 12 ekapadāḥ praṇavenopasantanuyāt .
13 ekapadābhyo yāuttarāḥ tāḥ ekapadāntagaiḥ praṇavairupa-
santanuyāt . 14 arddharcaśasyeṣu pacchaḥ śasyāḥ pacchaḥ śasyeṣu
cārddharcaśasyā yāstā uddharet . 15 sūktanyāyena vā śaṃsa-
nam noddhāra iti vikalpaḥ . triṣṭubjagatībhyo'nyatra
viśeṣaḥ . 17 udite sūryye pratipriyatamami yasyottamena
praṇavena sūryyonodiva ityetat sandhāya tadādīni sauryyāṇi
sūktāni śaṃset . 18 sauryyasūktāni sūryyonodiva ityā-
doni darśitāni . 19 vṛhaspate ati yadarya ityādi
paridhānīyā . 20 pratipade paridhānīyāyā āhāvatvavidhā-
nam . 21 yadi vṛhatsāma kuryyāt tasya yonim tvāmiddhi-
havāmaha iti tṛcam . eteṣu pragātheṣu dvitīyām indra-
ketumityasyopariṣṭāt, tṛtīyām abhi tvetyasyopariṣṭāt
śaṃset . 22 tatra vikalpaḥ . 23 āśvinagraheṇa puroḍāśena
caraṇam . tatra anuvākyā praiṣaḥ yājyādvayam adhyarddhā
ānavānañcakrameṇoktāni . 25 āśvinapuroḍāśasya sviṣṭa-
kṛtācaraṇesaṃyājyādvayam ityanto'tirātraḥ kratuḥ . 6 a0
5 ka0 . 1 naimittikakāryabhedakathanāyīttaragranthaḥ yadi sarve
paryyāyāḥ prayuktā na bhavanti ityavamāśaṅkā syāt atikrāntaḥ
prāyā rātriḥ sā paryyāyāṇāmāśvinasya cāparyyāpteti tadā
sarvebhyaḥparyyāyebhyaḥ ekaṃ paryyāyaṃ samuddhutya kuryyuḥ . 2 tatra
karaṇaprakāraḥ . prathamāt paryyāt hotā svaṃśastramādadīta .
maitrāvaruṇabrāhmaṇācchaṃsinau dvitīyāt paryyāyāt sve śastre,
uttamādacchavākaḥ svameva śastramityevaṃ prakāraḥ . 3 yadā tu
prathamaḥ paryyāyaḥ prayuktaḥ madhyamottamāvaprayuktau tayorāśvi-
nasya cāparyyāptā rātrirityāśaṅkā syāt tadaivaṃ kuryyuḥ . dvau
hotṛmaitrāvaruṇau prathamāt, brāhmaṇācchaṃsyacchāvākau
tu uttamāt śastramādadīta . 4 sarveṣāṃ vā stomanirhrāsaḥ .
5 stomanirhrāse śasyanirhrāmaprakāraḥ . 6 stomanirhrāsa
sambharaṇayornihrāsavidhānam . 7 eke śākhinaḥ hotṛ-
carjjaṃ stomanirhrāsaṃ kurvvanti . 8 agne! vivasvadūṣasa
ityetat āśvinīya ekastotriyaḥ . 9 āgneye kratau
tasya ekastotriyasya vṛhatīcchandaḥ . 10 trīṇi ṣaṣṭiśatāni
āśvine purastāt sakṛccha śanam yathāśrutamanudaivataṃ
11 . 12 dviṣāmadviṣāṃ vā nadyādibhiravyavadhāne sutyā-
sannipāte sambhavodoṣaḥ . 13 tathā doṣasambhāvanāyām
āsavanadevatāvāhanāt samyaktvarāṃ kṛtvā karmma kāryyam .
14 sambhave doṣe sati marutvatīye śastraṃ yasmin sūkte nivi-
ddhīyate tasya sūktasya purastādidaṃ sūktaṃ śaṃset . 15 niṣke-
valye yojāta iveti sūktaśasanam . 16 vaiśvadevaśastra vaiśva-
devasūktasya purastāt śaṃsanam . 17 eteṣu āgantuṣu
nividādadhyāt yasya purastāt śasyāni sūktāni vihi-
tāni tānyuddhāret . 18 nividaḥ sthānaṃ yadyatiharet
tadā yasmin sūkte nividatipannā tatpūrvvāparabhūtaṃ
samāpya āgantukāt daivatāt purastāt “mā pragāmeti” mūktama-
khaṇḍitaṃ śastvā'nyasminnāgantuke taddaivatānāṃ nividaṃ
dadhyāt . 6 a0 6 ka0 . 1 savanāryasya somasya savane
samāpte atireke somātirekasaṃjñā . sa ca stutaśastro-
pajanano bhavati tatra chandogaiḥ stotavyaṃ, bahvṛcaiḥ śastavyam .
2 tatra prātaḥsavane stotriyānurūpayājyākathanam . 3 gāya-
tryā vaiṣṇavyā yajanaṃ veti vikalpaḥ . 4 gāṇagāri-
mate indrāvaiṣṇavyā yajanam . 5 “aindrāvaiṣṇavī” ca saṃ vāṃ
karmmaṇetyādi” triṣṭupchandaskātra yajane grāhyā . 6
mādhyandinamavane stotriyānurūpayoḥ yājyāyāśca uktiḥ .
7 tṛtīyasavane yadyagniṣṭome somātirekaḥ tadā ukthyaṃ
kuryyāt . yadyukthye somātirekastadā ṣoḍaśinaṃ kuryyāt
yadi ṣoḍaśini tathā syāt tadā'tirātraṃ kuryyāt
ityuktiḥ . 8 ātirātrāccet somātirekastadā pratatteityādi
stotriyānurūpau kṛtvā mādhyandinasavanavat śeṣakaraṇam .
9 māthyadinīyayājyātrayam 6 a0 7 ka0 . 1 krīte
some naṣṭe dagdhe vā prāyaścittavidhiḥ . 2 sado'pidhā-
nāni havirdhānāni amantrakaṃ kuryuriti pūrvvapakṣaḥ . 3 sama-
ntrakaṃ vā tadācaraṇamiti siddhāntaḥ . 4 somena yāgasiddhiri-
tyato'nyasomavidhānena somābhiṣavaḥ . 5 somāntarālābhe
pūtikā phālgunāni vā saṃsṛṣṭānthabhiṣuṇuyuḥ . (pūtikā soma-
sadṛśī latārūpā phālgunāni ca stambarūpā oṣadhibhedā
abhiyuktopadeśena svarūpatojñeyāḥ) . 6 phācchanālābhe
dūrvvādisaṃsṛṣṭapūtikāgrahaṇam . 7 dīkṣāsvakṛtāsu krītasoma-
nāśe ā somanāśāt dīkṣākālavarddhanam upasatsu jātāsu
somanāśe upasatkālavarddhanam . tatra sarvvatra pradhānakā-
ddhānurodhena kālavarddhanan . kālavarddhane'pi somālābhe
pratinidhinā pradhānakālamadhye yāgasamāpanam
ityekaḥ pakṣaḥ . bhūḥ svāheti prāyaścittaṃ kṛtvārabdhaṃ
prayogaṃ visṛjya somaṃ sampādya punaryāgakaraṇamiti siddhānta
pakṣaḥ . 8 sutyāsu naṣṭe some tadalābhe prati-
nidhiprayogakaraṇameva na tatrāharvṛddhiḥ prayogatyāgoveti
siddhāntaḥ . prātaḥsavane some naṣṭe pratinidhidravyama-
miṣutya tadrasena pratiduhomiśraṇam (sadyodugdhaṃ payaḥ
pratidhuk) . 10 mādhyandine tatra pakvapayomiśraṇam .
11 tṛtīyasavane pūrvvavat dadhimiśraṇam . 12 phālgunā-
nāṃ pratinidhitvena grahaṇe śrāyantīyaṃ sāma brahma-
sāma bhavati vāravantīyañca yajñāyajñīyasthāne .
13 brahmasāma tu tatraviṣaye śrāyantīyaṃ sāma yajñāyajñīyaṃtu
yathoktameveti ekamatam . 14 pratinidhinā udavasānī-
yānta yajñaṃ samāpya tasmāddeśādudavasāya somaṃ sampādya
punaryāgaḥ kāryyaḥ . 15 punaḥ prayoge punardakṣiṇā . 16 yadyu-
pātte'pi pratinidhau yāgāt prāk somalābhaḥ tadā-
pratinidhidravyatyāgena yathoktameva somena yajanam pratini-
dhinimittāni somaśrapaṇādīni na bhavanti . yadā punara-
hargaṇeṣu mukhyāsambhavāt pratinidhinaivaikamahaḥ kriyate
tadā satraprayogaṃ samāpya udavasāya tadevāhaḥ punaḥ
prayuñjīran tathā ca ārabdhaṃ phalasādhanaṃ yajña prayujya-
samāpyaitat karttabyaṃ nāvāntaramekasyāhnaḥ prayogaḥ ekā-
heṣu pratinidhāvupātte pratinidhinaiveṣṭvā punaryāgaḥ . 16 sū0
6 a0 8 ka0 . 1 dīkṣitānāṃ madhye kasyacit vyādhyā-
dyupatāpe prāyaścittavidhānam . 2 jīvānāmasthatā ityādi
mantracatuṣṭayena yā oṣadhīriti sṛktena ca pīḍitaṃ
snapayitvānumārjanaṃ kāryyam etatsarvvaṃ brahmaṇā kāryyam .
3 anumārjane mantrabhedāḥ . 4 evamupataptasya karmmaṇi kṛte
sarveṣāṃ yathāsthānaṃ gatiḥ . 5 tasminnimitte trātāra-
mindramityādyā ṛk tārkṣyakāryyaṃsyādyā bhavati . 6 tasmin
vaiśvadevasūktādijapaḥ kāryyāntarañca . 7 roganivṛttau yatho-
padiṣṭatayā prakṛtyaiva sarvvaṃ kāryam . 7 sṛ0 6 a0 9 ka0 .
1 mṛte tasmin atīrthena nirgamayya avabhṛtārthaṃ saṅkalpite
deśe mṛtasya pretālaṅkārādikaraṇam . 2 mṛtasya kaśaśmaśru-
lomanakhavāpanam . 3 uśīreṇānulepanam . 4 nalakṛta-
mālāparidhāpanam . 5 pretasya dehasthāntrāṇi niḥpurīṣāṇi
kṛtvā pṛṣadājyena pūrayitvā punardehe bandhanīyānī
tyekamatam . 6 mṛtasya vāsasā veṣṭanaprakāraḥ . 7 tasyaiva
vastrasyaikadeśasya pretakriyādhikāriṇā grahaṇam . 8 pratesyā-
gnīn dvayoraraṇyoḥ samāropya devayajanasya bahirvedipretamā-
nīyāgniṃ mathitvā vihṛtya tatraiva daheyuḥ . 9 anāhitāgne-
raupāsanarūpeṇā''hāryeṇa dāhaḥ . 10 dīkṣitasya patnīmara-
ṇe'pi laukikāgninā dāhaḥ . āhitāgnerapi sarvā-
dhāne laukikāgninaiva patnyā dāhaḥ . aupasanāgnisattve
tu tena dāha iti bhedaḥ . 11 pretadāhadeśādāgatya pūrvā-
parībhūtāhaḥsamāpanaṃ yathāvihitaṃ kuryyuḥ . 12 dī-
kṣitadahanottaraṃ śāstrānuvacanābhiṣṭavanasaṃstavaneṣu viśe-
ṣoktiḥ . 13 śmaśānāyatane paritaḥ karttavyabhedaḥ .
14 hotuḥsvasthānāt paścādupaveśanam . 15 tatra adhva-
ryyorupaveśanaprakāraḥ . 16 tatra āyaṃ gaurityādiṣu ṛkṣu
upāṃśustutipradarśanam . 17 stavanottaraṃhotuḥ kartta-
vyam . 18 . 19 . tatra yamadṛṣṭāntatayā prehiprehītyādi
sūktajapaḥ . 20 anudravaṇāsthisañcane kṛtvā yathāsana-
mṛtvijāmāsādanam . 21 teṣāṃ bhakṣaṇaprakārādi . 22
dīkṣitasya mṛtyudine uktaprakāraṃ karmma samāpya saptadaśastomaṃ
trivṛtpavamānakaṃ rathantarapṛṣṭhamagniṣṭomasaṃsthaṃ vṛhadrathantaraṃ
dīkṣitamaraṇanimittaṃ satramadhye satriṇaḥ kuryyuḥ . 23 ukte
ahni samāpte etānyasthīni avabhṛtakāle avabhṛtārthaṃ saṃṅka-
lpitāsvapmu kumbhena saha kṣipeyuḥ etasya mṛtasya tada-
hariti vadantaḥ sarve satriṇaḥ kuryyuḥ . 24 mṛtasya dāhā-
dārabhya kāryyāntaropadeśaḥ . 25 śeṣasamāpane mṛtasya saṃkhyā-
pūraṇāya tatsannikṛṣṭaṃ dīkṣayitvā satrasamāpanaṃ kuryyuḥ
26 gṛhapatau mṛte tadahaḥpravṛttaṃ samāpyāvabhṛthaṃ
kṛtvā sadodagdhvā ca satrādutthānaṃ bhavati na punaḥ śeṣa-
samāpanam . 27 gṛhapaterapi asthisaṃñcaṣādayaḥ pūrvveṇatulyāḥ
kāryyāḥ . 28 ekāheṣu yajamānasya pūrbdhāsane tasya tasya
śayanam . 29 mṛtasya gṛhapateḥ vahantīṣu apsu avabhṛtha
karmma kṛtvā pretasya tatra nikṣepaḥ evamālekhanasya ācā
ryyasyoktiḥ . 30 āśmarathyamate tasya yajñapātraiḥ saha-
dāhaḥ . 31 etatpakṣe ayameva avabhṛthonānyaḥ .
6 a0 10 ka0 . 1 somayāgasya agniṣṭomo'tyagni-
ṣṭoma ukthyaḥ ṣoḍaśī vājapeyo'tirātro'ptoryāma iti
sapta saṃsthāḥ . 2 tāsāṃ madhye yāmupayanti tasyānte yajñapucchaṃ
nāma karmma karttavyam . 3 yajñapucchasya prakāraḥ . tatra
sūktavākapraiṣasya uttamatvam . 5 tatra puroḍāśakaraṇaṃ
taddevatā ca . 6 savanīyasya paśoḥpaśupuroḍāśapakṣe avīvṛdhetāṃ
puroḍāśairiti vacanamityuktiḥ . 7 savanīyaiḥ kārmmabhiḥ
indravṛddhiḥ paśupuroḍāśena paśudevatāvṛddhiḥ . 8 śaṃyu-
vākādūrddhvaṃ hāriyojanaṃ kāryyam . 9 hāriyojanasya anu-
vākyāpraiṣayājyāḥ . 10 ahargaṇeṣu antyeṣvahaḥsu ukte
eva yājyānuvākye . 11 ahargaṇeṣvantyebhyo'nyāni, teṣāṃ ca
pratīkoktiḥ . 12 sārasvatasatrādiṣu yāni sutyāni sautyā-
hobhiruttaravanti teṣvantyeṣvanuvākyā . 13 hāriyo-
jane maitrāvaruṇasya anuvaṣaṭkārāt prākatipraiṣanāmaka-
praiṣakathanam . 14 atirātre te'śvaḥ ityatra te'dyeti
prayogaḥ . 15 vakṣyamāṇe śvaḥsutyāmityatra adya sutyā-
miti prayogaḥ . 16 āgnīdhraḥ atipraiṣasyāntaṃ śrutvā
yajñaḥ śvaḥ mutyāmityādi mantraṃ vadet 6 a0
11 ka0 . 1 unnetrāhṛtaṃ drauṇakalaśamiḍāmiva pratigṛhyo-
pahavamiṣṭvā droṇakalaśasthasomamavapaśyet . 2 śastuḥ prāṇabhakṣa
mantraḥ harivata ityādi . droṇakalaśasthamomaṃ gṛhītvā
mantrābhyāṃ mukhahṛdathamabhimṛśya yena pathā sadohavi-
rdhānaṃ vā gataḥ tena pathā tatra pratinivṛttiḥ . vini-
sṛptāhutināmakau homau kuryyāt tatra homamantrau ca .
3 ṣaḍbhirmantraiḥ āhavanīye ṣaṭṣaṭśakalābhyādhānam .
te ca devakṛtasyainasaityādayaḥ sūtroktāḥ ṣaṭ . 4 droṇa-
kalaśāddhānāgṛhītvā paśyeyuḥ tatra mantraḥ āpūryyā ityuktiḥ
4 tuṣṇīmavaghrāya tā dhānāḥ antaḥparidhideśe nivapeyuḥ .
āhavanīyadeśāt sarve dakṣiṇāvṛtaḥ pratyetyāgnīghrīyaṃ
gaccheyuḥ vinisṛptāhutiparyyantametat sarvaṃ sarve kuryuḥ .
7 tāṃścamasān gatvā ārdradūrvājātīyāni niṣpīḍya
svesve camaseṃ'ntarā prakṣipya sarve camasinaḥ svān svān
camasān dūrvādirasayuktān gṛhītvā prokṣitābhiradbhiḥ svaṃ
khamātmānaṃ dakṣiṇaiḥ pāṇibhirapradakṣiṇaṃ paryukṣeran . 8 savyai
rvā pāṇibhiḥ pradakṣiṇaṃ paryukṣeran . 9 tatra paryukṣaṇe gāthā-
mantraḥ . 10 pitrāditrayajīvane naitā gāthā pāṭhyāḥ nāpi
paryukṣaṇaṃ kuryyuḥ tadvarjaṃ sarvaṃ sarve kuryuḥ . 11 avadhrāṇā-
bhimarśanamantrāḥ . 12 sayajamānartvijāṃ parasparasya hasta
grahaṇe mantrāḥ 6 a0 12 ka0 . 1 patnīsaṃyājaiścaritvā-
patnyai vedapradānādi pūrṇṇapātraniyananāntaṃ karmma kṛtvā
vedastaraṇaṃ kṛtvā'kṛtvā vā prāyaścittāni juhūyāt .
2 pañcabhaktikasya sāmnonidhanarūpāmantyāṃ bhaktiṃ kṛtvā
sarve'vabhṛthaṃ kuryuḥ . 3 jale kriyamāṇā iṣṭiravabhṛtheṣṭiḥ .
tayā caraṇam . 45 atra viśeṣāḥ . asyāmiṣṭau prayā-
jādyanuyājāntā nāsyāmiḍā na barhiṣmantau prayājānuyā-
jāvapsu mantau tau ca gāyatrau . 6 tatra vāruṇaṃ haniḥ
havirdoṣe sati yāgāvasare havirevotpādya yaṣṭavyam . 7
sviṣṭikṛdyāge agnīvaruṇau devate ava te hoḍovaruṇa namo-
bhiriti dve ṛcau tatra sādhanam . atra ca nigadābhāvāt
agnīvaruṇāvādiśya sa tvaṃna ityṛcā yaṣṭavyam . 8 asyā-
miṣṭau namovaruṇāya iti mantreṇa dakṣiṇānpādānudake
nidadhyuḥ . 9 tatra ācamane mantratrayam . 10
ācamanaprakāraḥ . 11 śaucāṅgamācamanaṃ kṛtvā snānā-
ṅgamācamanaṃ kṛtvā āsnāyuḥ tatra mantrāḥ . 12 adīkṣitā-
nāmuktamantrairāplāvanaṃ vā'bhyukṣaṇaṃ vā . 13 unnetā sva-
śāsvoktavidhinā sarvvānudakadāduttārayet . 14 unne
trā unnīyamānāḥ unnetarityādi mantraṃ japeyuḥ . 15 uda-
kāduttīrya udvayaṃ tamasa ityādi mantraṃ japeyuḥ . 16 ita
ūrddhaṃ saṃsthājapaparyyantaṃ hṛdayaśūlena samānaṃ tathā ca
anavekṣamāṇāḥ ityādayaḥ samidādhānāntāḥ sarvvaiḥ
kāryyāḥ . 17 apavṛttakarmmāṇaḥ saṃsthājapaṃ kuryyuḥ 17 sū0
6 a0 13 ka0 . 1 gārhapatye udayanīyayā caraṇam .
2 sā ca prāyaṇīyayā tulyā . 3 sarvvasāmye'pi ayaṃ
viśeṣaḥ . tatra catasra ājyahaviṣodevatā aditiḥ
pañcamī caruhatiḥ pathyā svastistatra prathamā iha
caturthī bhavatīti . 4 yājyānuvākye ca viparīte tatra yā
yājyā sā iha anuvākyā . tatrānuvākyā iha yājyā .
5 prāyaṇīyāyāḥ karttāra evātra karttāraḥ . 6 saṃyā-
jyāyā aikarūpyaṃ na yājyātvena vaiparītyam . 7 udaya-
nīyāyāṃ samāptāyāṃ maitrāvaruṇadaivato'nūbandhyaḥ paśuḥ .
8 sadasi āsīnairhotrādibhiḥ paśuḥ kāryyaḥ sa ca vāruṇīya
ityeke 9 uttaravedisamīpe āsīnaistaiḥ kāryya
ityeke . 10 tatra naimittikaḥ karmmabhedaḥ . anūvandhyyapaśo-
rvapāyāṃ hutāyāṃ yadyekādaśinyagrataḥ kṛtā tadā'gniṣo-
māyīyeṇa sañcareṇa gatvā gārhapatye tvāṣṭreṇa paśunā caraṇam .
11 tvāṣṭrapaśukaraṇaprakāraḥ . tvāṣṭraṃ paśuṃ yūpāñjanādi-
kṛtvā utsṛjet ityekaḥ pakṣaḥ . 12 yadi adhvaryyava
ājyena taṃ paśuyāgaṃ samāpayeyuḥ tadā hotāpi tathā kuryyāt
13 ājyena samāpane aneke pakṣāḥ . brāhmaṇoktadiśā-
vedyāḥ . 14 ājyena karaṇapakṣe paśuvat śabdaprayogaḥ . 15
yadyatra deṣikā havīṃṣi anunirvapeyuḥ dhātā'numatiḥ rākā
sinīvālī kuhūriti pañca devatāḥ . 16 tatra dhāturupasthāne mantra-
bhedaḥ . 17 eṣāñca pañcānāṃ devya iti saṃjñā . devītvapakṣe sūryaḥ
dyauḥ ūṣā gauḥ pṛthivīti pañca devatāḥ . 18 tatra sūryasya cā-
turmāsyebhyo yājyānuvākyegrāhye . 19 anubandhyapaśudravyasyā-
lābhe maitrāvaruṇīyā payasyā karttavyāḥ . 20 sā ca ājya-
bhāgādiḥ vājināntā kāryyā . 21 karmmiṇo vājinaṃ bhakṣa-
yeyuḥ . satraviṣaye sarve bhakṣayeyuḥ . 23 udavasanīyayā caraṇaṃ
tatkaraṇaprakāraḥ . 24 prakṛtena jyotiṣṭomākhyena somena
yajamānadakṣiṇīyayā dīkṣāṃ praviṣṭaḥ sa someneṣṭvā avabhṛtheṣṭau
dīkṣonmocanaṃ kṛtvā tasmādutthita evānūbandhyāntaṃ prayogaṃ
samāpya tadante'gnīnaraṇyoḥ samāropya udagdevayajanāt yo
deśastasminnagnīnmathitvodavasānīyayā yajate ityeko'rthaḥ .
aparastu yadi sarve dīkṣitāḥ syuḥ satrañceti dīkṣitā
utyitā iti pāṭhaḥ karttavyaḥ samāsapāṭhe'rthasya durgamatvāt
yadi sarve dīkṣitāḥ syustadā pūrvavadevānūbandhyāntaṃ karma-
kṛtvā sarve svān svānāgnīn sve sve cāraṇīṣu pṛthak
pṛthak samāropya pūrbavanmathitvā pṛthagevodavasānīyayā
yajeranniti viśeṣato'rthaḥ . seyamudavasānīyā evaṃ-
rūpā bhavati . punarādhāne yāmnātā iṣṭistadrūpā .
sā ca avikṛtā avibhaktājya bhāgavikārā upāṃśutvarahitā
kevalamagnidevatā . 6 a0 24 ka0
ithaṃ pūrvārddhasya ṣaṣṭādhyāyīrūpasya pratisūtramabhidheyārthā
darśitāḥ uttarārddhamapi ṣaḍadhyāyīrūpam bāhulyabhayāt tatra-
tyapratisūtrapratipādyārthā na darśitā mūlagranthe dṛśyāḥ . saṃkṣe-
peṇāyamarthastatratyaḥ . saptamāṣṭamādhyāyayoḥ satrādhikāreṇa
itikarttavyatādidarśanam . navame ahīnekāhādhikāreṇa iti
karttavyatākalāpaḥ . daśame rātrisatravivaraṇam . ekādaśe kāmanā
viśeṣeṇa tadācaraṇam gavāmayanacaraṇañca . dvādaśegavāyamanasyaiva
dinasaṅkalanādi . prāgasya caturadhyāyātmakatvoktiḥ prāmādikī .
tadīyagṛhyasūtre pratipādyaviṣayā stāvadabhidhoyante .
tatra prathamādhyāye . sthālīpākādyu pākarmmāntāni karmmāṇi .
1 gṛhyavyākhyānapratijñā . 2 pākayajñaprakāraḥ .
3 pākayajñaprakārasya traividhyopadeśaḥ . 4 etānyapi
karmāṇi nityāni śrautaistulyāni āhitāgnerapītyuktiḥ .
5 pākayajñānāmarthavādarūpaṃ brāhmaṇam . 1 a0 1 ka0 .
1 sāyamprātaḥpakvahaviṣyahomaḥ . 2 devayajñaḥ . 3 svā-
hākāreṇa baliharaṇam . 4 balipradānārhadevatānirṇayaḥ .
5 dikṣu devatābhyo devatāpuruṣebhyo baliharaṇam . 6 madhye
brahmaṇe brahmapuruṣebhyaśca baliharaṇam . 7 madhye viśvebhyo
devebhyo baliharaṇam . 8 madhye, divase, divācāribhyo
bhūtebhyo baliharaṇam . 9 rātrau, naktañcāribhyo bhūtebhyo
baliharaṇam . 10 sarvvaśeṣe rakṣobhyo baliharaṇam .
11 pitṛyajñe prācīnāvītī anyatra ninayādiṣu dakṣi-
ṇāvītītyuktiḥ . 1 a0 2 ka0 . 1 vakṣāmāṇakarmmaṇāṃ homa-
vidhiḥ . 2 pavitrābhyāmājyasyotpavanam . 3 pavitralakṣaṇo-
tpavanayornirṇṇayaḥ . ājyahomeṣu paristaraṇaṃ kāryyaṃ vā na
reti nirṇṇayaḥ . 5 pākayajñeṣu ājyabhāgau kāryyau vā na
veti nirṇṇayaḥ . 6 dhanvantariyajñaṃ śūlagavañca varjayitvā
sarveṣu pākayajñeṣu brahmā kāryyo vā naveti nirṇṇayaḥ .
7 anādeśe nāmadheyena homaḥ . 8 anādeśe devatā-
nirṇṇayaḥ . 9 ekabarhirādiyajñāḥ samānakālikāḥ .
10 pūrvoktasya pramāṇārthaṃ yajñagāthodāharaṇam . 1 a0
3 ka0 . 1 caulakarmmādīnāṃ kālavidhiḥ . 2 eke ācāryyāḥ
sarvvasmin kāle vivāhamicchanti . 3 ājyahomaḥ .
4 ṛgāhutayovyāhṛtyāhutayaśca . 5 ubhayāhutisamucca-
yapakṣaḥ . eke anādeśāhutimicchantītyuktiḥ . 7 teṣā-
māhutayaḥ . 1 a0 4 ka0 . 1 vaṃśaparīkṣā . 2 varaguṇakatha-
nam . 3 kanyāguṇakathanam . 4 parīkṣāntaram . 5 kṣetrā-
dyaṣṭamṛtpiṇḍaiḥ parīkṣā . 6 piṇḍānāṃ mṛdviśeṣakatha-
nam . 1 a0 5 ka0 . 1 brāhmādyavidhavivāhoktiḥ . 1 a0
6 ka0 . 1 vivāhe deśadharmmagrāmadharmmakuladharmmāṇāṃ kartta-
vyatā . 2 janapadādidharmmasya sarvatra samānatvamityuktiḥ .
3 pāṇigrahaṇavidhiḥ . putrakāminā aṅguṣṭhasya grahaṇam .
4 duhitṛkāminā aṅgulergrahaṇam . 5 ubhayakāmināṃ
aṅguṣṭhāṅgulisahitahastasya grahaṇam . 6 agnyudakakumbha-
pradakṣiṇe vadhūjapyamantraḥ . 7 aśmārohaṇe ācāryyaja-
pyamantraḥ . 8 lājahomaprakāraḥ . bhrātrādirdvirlājānāvapa-
tītyuktiḥ . 9 varojāmadagnyaścet trirlājānāvapati .
10 lājeṣu haviravadhāraṇam . 11 varakarttṛkamavadā-
nam . 12 avadānasya sarvvatrātideśaḥ . 13 varakartṝka-
homamantrāḥ . 14 amantrakaṃ śūrpapuṭena vadhūkartṛkaṃ
lājadānam . 15 eke lājānopya paścātpariṇa-
yamāhurityuktiḥ . 16 śikhāvimocanam . 17 dakṣiṇaśikhā
vimocanam . 18 uttaraśikhāvimocanam . 19 sapta
padīnamanam . 20 ubhayoḥ śirasi udakumbhasecanam .
21 grāmāntaragamane antarā vasatiḥ . 12 dhruvārundhatyādiṃ
dṛṣṭvā vāgvisarjanam . 1 a0 7 ka0 . 1 yānārohaṇamantraḥ .
2 nāvārohaṇamantraḥ . 3 udakāduttāraṇamantraḥ . 4 vadhūryadi
roditi tadā ṛgviśeṣaṃ japet . 5 vivāhāgniṃ gṛhītvā
gantavyam . 6 deśavṛkṣacatuṣpathādau japyamantraḥ . 7 pathikā
īkṣakāḥ santi cet tadīkṣaṇamantraḥ . 8 gṛhapraveśa-
mantraḥ . 9 upaveśanadadhiprāśanahṛdayāñjanādayaḥ . 10 vi-
vāhāvadhi brahmacaryyadhāraṇādiḥ . 11 trirātraṃ dvādaśa-
rātraṃ vā brahmacaryyadhāraṇam . 12 saṃvatsaraṃ vā brahma-
caryyadhāraṇam . 13 vratānantaraṃ vadhūvastradānam . 14 brāhma-
ṇebhyo'nnadānam . 15 svastivācanam . 1 a0 8 ka0 .
1 pāṇigrahaṇaprabhṛtigṛhyāgniparicaraṇam . 2 agnau
naṣṭe prāyaścittaṃ kṛtvā punaragniparigrahaṇam . 3 eke
agnyupaśāntau patnyā upavāsaṃ vadantītyuktiḥ . 4 tadagnipa-
rigrahaṇaṃ agnihotravidhānenetyuktiḥ . 5 homādikālavya-
vasthā . 6 homadravyāṇi . 7 uktadravyābhāve dravyāntaraprati-
nidhiḥ . 8 sāyamprātarhomaḥ . 1 a0 9 ka0 . pārvvaṇasthālī-
pākaḥ . 2 bhojananiyamaḥ . 3 idhmabarhiṣorvvandhanam .
4 taddevatā . 5 kāmyadevatā . 6 śūrpamuṣṭinirvva-
paṇam . 7 śūrpamuṣṭiprokṣaṇam . 8 avaghātaprakṣālanenā-
nekatra śrapaṇāni . 9 ekatra śrapaṇaṃ vā . 10 nānāśrapaṇa-
prakāraḥ . 11 ekatra śrapaṇaprakāraḥ . 12 ājyo-
tpavanādiḥ . 13 āghārājyabhāgau sviṣṭikṛddhomaśca .
14 āgneyādihomaḥ . 15 ājyabhāgayoryajñacakṣurūpa-
tvam . 16 yajñapuruṣasya upaveśananiyamaḥ . 17 agne-
ruttarapūrvvadeśe homaḥ . 1 8 haviḥsthāpanadeśaḥ . 19 paścādvartti-
homanirṇayaḥ . 20 sviṣṭikṛddhomaniyamaḥ . 21 sviṣṭakṛddhome
haviḥśeṣābhāvaḥ . 22 sviṣṭikṛddhomamantraḥ . 23 pūrṇapātranina-
yanam . 24 pūrṇapātraninayanakālaḥ . 25 pākayajñatantram .
26 dakṣiṇādānam . 1 a0 10 ka0 . 1 paśukalpaḥ . 2 praśūpa-
smarśanam . 3 paśuprokṣaṇam . 4 paśuninayanam . 5 mantra-
varjam paśuninayanam . 6 ulmūkāharaṇam . 7 śāmi-
troktiḥ . 8 paśvanvārambhaṇam . anvārambhe karttṛkathanam .
10 vapāhomaḥ . 11 sthālīpākaśrapaṇam . 12 paśvava-
dānaṃ sthālīpākahomaśca . 13 avadānasahitahomo vā .
14 pratyekāvadāne dvirdviravadānam . 15 tūṣṇīṃ hṛdaya-
śūlācaraṇam . 1 a0 11 ka0 . 1 caityayajñe sviṣṭi-
kṛtaḥ prāk baliharaṇam . 2 videśasthacaityapakṣe palāśa-
dūtena baliharaṇam . 3 bhayasambhāvanāyāṃ dūtāya śastra-
dānam . 4 nadyantarā cet plavadānam . 5 dhanvantari-
caityaścetpurohitāya baliharaṇam . 1 a0 12 ka0 .
1 puṃsavanam, anavalobhanañca . 2 tṛtīyamāse puṣyanakṣatre
upoṣya tulyavarṇṇāvatsāyāgordadhimātrayā prāśanam . 3 praśna-
vacanam . 4 triḥprāśanam . 5 dūrvārasasya nāsikāyāṃ
secanam . 6 nastastaddharaṇam . 7 hṛdayasparśamantraḥ . 1 a0
1 3 ka0 . 1 sīmantonnayanaṃ karmma . 2 tasya kālanirṇayaḥ .
3 homamantraḥ . 4 sīmantavyūhanam . 5 caturdhā vyūhanam .
6 vīṇāgādhakapreṣaṇam . 7 geyagāthākathanam . 8 brāhmaṇyo
yadbrūyustadācaraṇam . 9 dakṣiṇādānam . 1 a0 14 ka0 .
1 jātakarma . 2 medhājananajapaḥ . 3 aṃsasparśanam .
4 nāmakaraṇam . 5 nāmalakṣaṇam . 6 caturakṣaraṃ vā nāma .
7 nāmni kāmanābhedenākṣaranirṇṇayaḥ . 8 puṃnāmadheyāni yugmā-
kṣarāṇi . 9 strīnāmadheyāni ayugmākṣarāṇi . 10 yena
nāmnā upanītaḥ tenābhivādanaṃ kuryyāt . 11 mūrddhāvaghrāṇe
mantrajapaḥ . 12 kumāryyā amantrakaṃ karmma . 1 a0 15 ka0 .
1 annaprāśanam . 2 ajamāṃsānnāśanam . 3 tittirimāṃ-
sānnāśanam . 4 ghṛtaudanānnāśanam . 5 annāśanamantraḥ .
6 kumāryyā amantrakam . 1 a0 16 ka0 1 caulaṃ karma .
2 pūrṇāpātrādhānam . 3 kumārāvasthānaṃ dravyāsādanañca .
4 kuśapiñjūlahastakumārapitravasthānam . 5 brahmā vā
kuśapiñjūlāni dhārayet . 6 apāṃ ninayanamantraḥ .
7 śiraundanamantraḥ . 8 kuśapiñjūlanidhānamantraḥ .
9 teṣu tāmrakṣurasthāpanamantraḥ . 10 keśacchedanamantraḥ .
11 keśasthāpanam . 12 dvitīyasya tṛtīyasya mantrau .
13 caturthasya mantraḥ . 14 evamuttaratastrirvāram . 15 kṣura-
dhāraśodhanamantraḥ . 16 nāpitānuśāsanam . 17 keśa-
sanniveśakaraṇam . 18 kumāryyā amantrakam . 1 a0 17
1 godānaṃ karmma . 2 tatra kālanirṇayaḥ . 3 mantre
keśaśabdeṣu śmaśruśabdakaraṇam . 4 śmaśruvapanam . 5 kṣu-
radhāraśodhane viśeṣamantraḥ . 6 nāpitānuśāsanam .
7 ācāryāya dānaprārthanā . 8 gomithunadakṣiṇā-
dānam . 9 saṃvatsaravratācaraṇādeśaḥ . 1 a0 18 ka0 .
1 upanayanam . aṣṭame varṣe brāhmaṇasya . 2 garbhāṣṭame
varṣe vā . 3 ekādaśe varṣe kṣatriyasya . 4 dvādaśe vaiśyasya .
5 ā ṣoḍaśāt brāhmaṇasya nātītaḥ kālaḥ . 6 ā dvā-
viṃśāt kṣatriyasya, ā caturviṃśāt vaiśyasya . 7 ata ūrddhvam
acīrṇaprāyaścittān nādhyāpayet . 8 saṃvītacarmani-
rṇayaḥ . 9 paridheyavāsonirṇayaḥ . 10 mekhalāvikāraḥ .
11 jātibhede mekhalānirṇayaḥ . 12 daṇḍādhikāraḥ .
13 jātibhede daṇḍanirṇayo daṇḍaparimāṇañca . 1 aṃ0 19
ka0 . 1 sarve daṇḍāḥ sarveṣāṃ vā bhavanti . 2 ācāryyā-
ntike upaveśananirṇṇayaḥ . 3 brahmacāriṇa upaveśananirṇṇayaḥ .
5 sāṅguṣṭhāpāṇigrahaṇam . 5 pāṇignahaṇamantraḥ . 6 ādi-
tyāvekṣaṇam . 7 tatra japyamantraḥ . 8 pradakṣiṇāvarttanam .
hṛdayasparśanam . 10 amantrakaṃ samidādhānam . 1 a0
20 ka0 . 1 ekamate mantreṇa samidādhānam . 2 mukha-
mārjjanam . 3 tejasā mārjanam . 4 sāvitryupadeśaprārthanā .
5 sāvitryupadeśaḥ . 6 sāvitrīvācanam . 7 brahmacāriṇo
hṛdayadeśe ūrddhvāṅgulisthāpanaṃ mantraśca . 1 a0 21 ka0 . 1 brahma-
caryyādeśaḥ . 2 brahmacaryyādeśamantraḥ . 3 vedabrahmacarya-
kālanirṇṇayaḥ . 5 vedagrahāṇāntaṃ vā brahmacaryyaṃ bhavati .
5 bhikṣākālanirṇṇayaḥ . 6 sabhidādhānakālanirṇṇayaḥ .
7 prathamabhikṣānirṇayaḥ . 8 bhikṣāmantraḥ . 9 bhaikṣyamāhṛtyā-
cāryyāya nivedanam . 10 pākayajñaḥ . 11 āghārājya-
bhāgāntahomamantraḥ . 12 sāvitryā dvitīyam . 13 mahā-
nāmnyādihomaḥ . 14 ṛṣibhyastṛtīyam . 15 sauviṣṭikṛtaṃ
caturtham . 16 vedasamāptivācanam . 17 brahmacaryyavrata-
dhāraṇam . 18 medhājananam . 19 udakambhābhiṣeka-
vācanam . 20 vratādeśaśeṣaḥ . 21 anupetasya
vidhiviśeṣaḥ . 22 upetasya vidhiḥ . 2 3 kṛtama-
kṛtañca . 24 godānamanūktam . 25 kālo'niruktaḥ .
26 prāyaścittārthe sāvitryantaram . 1 a0 22 ka0 .
1 ṛtviglakṣaṇam . 2 eke yuvānaṃ vadanti . 3 varaṇa-
nirṇayaḥ . 4 varaṇaviśeṣanirṇayaḥ . 5 sadasyavaraṇam .
6 varaṇaviśeṣaḥ . 7 hotṛvaraṇamantraḥ . 8 brahmavaraṇa-
mantraḥ . 9 adhvaryvādivaraṇamantraḥ . 10 hotṛpratijñā .
11 brahmapratijñā . 12 aparapratijñā japyamantraśca . 13 yājya-
lakṣaṇam . 14 . 15 . 16 . 17 . 18 āyājya
nirṇayaḥ . 19 somapravākapraśnaḥ . 20 kalyāṇaiḥ saha saṃprayogaḥ .
21 tatra niṣiddhāni . 22 ājyāhutihomaḥ . 23 anā-
hitāgnigṛhyaśeṣaḥ . 1 a0 23 ka0 1 ṛtvije madhu-
parkāharaṇam . 2 evaṃ gṛhāgatāya snātakāya, vivā-
hārthine . 3 rājñe upasthitāya . 4 ācāryyaśvaśura
pitṛvya mātulebhyaḥ . 5 madhuparkasvarūpanirṇṇayaḥ . 6 sadhva-
lābhe ghṛtadravyapratinidhiḥ . 7 āsanapādyārghācasanīyāni
gāñca tristrirvedayet . 8 āsanagrahaṇe mantraprakārau .
9 pādaprakṣālananirṇayaḥ . 10 vāmapādādiprakṣālanam .
11 arghyagrahaṇam . 12 arghya grahaṇamantraḥ .
13 madhuparkekṣaṇamantraḥ . 14 madhuparkagrahaṇādimantrāḥ .
15 triruddharaṇam . 16 madhuparkabhojanam . 17 sarvva-
bhakṣaṇaniṣedhaḥ . 18 tṛptiniṣedhaḥ . 19 avaśiṣṭamadhuparka-
prakṣepaḥ . 20 sarvvabhakṣaṇaṃ vā . 21 ācamanam . 22 dvi-
tīyācamanam . 23 ācāntodakāya godānam . 24 ā-
lambhanapakṣe japo'nujñā ca . 25 utsargapakṣe utsa-
rgamantraḥ . 26 madhuparkāṅgaṃ bhojanamamāṃsaṃ na bhavati .
1 a0 24 ka0 .
2 adhyāye . 1 śravaṇākarmmakālaḥ . 2 saktukalaśa-
darvvīsthāpanam . 3 divākṣatadānādi . 4 astamite
sthālīpākahomaḥ . 5 avasthānanirṇayaḥ . 6 puroḍāśo-
parihomaḥ . 7 dhānāñjalihomaḥ . 8 hutaśeṣasya pratipattiḥ
9 sarpabaliharaṇam . 10 pradakṣiṇopaveśane paridāna-
mantraśca . 11 amātyāya paridānam . 12 paridānānta-
ram . 13 balimātmānaṃ cāntarā na vyaveyuranye . 14 sāya-
mprātarbaliharaṇam . 15 prakārāntarabaliharaṇam . 2 a0
1 ka0 āśvayujyām āśvayujīkarmma . 2 sthālīpāka-
homaḥ . 3 pṛṣātakahomaḥ . 4 āhitāgreḥ āgrahaya-
ṇantretāyāṃ sthālīpākaśca . 5 anāhitāgnerlaukike'gnau-
2 a0 2 ka0 . mārga śīrṣyāṃ caturddaśyām pratyavarohaṇa-
karmma . 2 paurṇamāsyāṃ vā . 3 pāyasahomamantrau .
4 sviṣṭikṛnniṣedhaḥ . 5 dhyānaṃ tanmantraśca . 6 punarjapya-
mantraḥ . 7 amātyapraveśaḥ . vṛddhavṛddhatara praveśaḥ . 9 mantra-
vido mantrajapaḥ . 10 utthāya trirjapyamantraḥ . 11 tridiṅmu-
khānāṃ japabrāhmaṇabhojanasvastyayanāni, caturthajapyamantraśca
12 svastyayanavācanam . 2 a0 3 ka0 . 1 aṣṭakākarmmakālaḥ .
2 ekasyām aṣṭamyāṃ vā . 3 pūrvvadivase saptamyāṃ pitṛbhyo
dānam . 4 tatra odanakṛṣarapāyasānāṃ śrapaṇam .
5 catuḥśarāvaparimitadhānyaṃ piṣṭvā pūpaśrapaṇam . 6 mantrā
ṣṭakairhomaḥ, yāvadbhiḥ kāmayeta tāvadbhirvvā . 7 paradine
aṣṭamyām aṣṭakā, paśunā sthālīpākena vā . 8 anu-
ḍuho yavasamāharedvā . 9 trayāṇāmapyasambhave agni-
nā kakṣaṃ dahet . 10 yavasadāne kakṣadāhe manasā
dhyānam . 11 caturṇāmekasyāpyanuṣṭhāne nānaṣṭakaḥ syāt .
12 devatāvikalpapradarśanam . 13 vapāhomamantraḥ .
14 sapta homamantrāḥ . 15 sviṣṭikṛti aṣṭamahomaḥ .
16 brāhmaṇabhojanottaraṃ svastyayanavācanam . 2 a0 4 ka0 .
1 ānvaṣṭakyaṃ taduttaranavasyāṃ kāryyam . 2 māṃsakalpādi . 3
piṇḍapitṛyajñakalpatvapradarśanam . 4 pitṛbhyaḥ madhumanthavarjaṃ
piṇḍaniparaṇam . 5 mātṛpitāmahīprapitāmahībhyaḥ surāca-
mena piṇḍaniparaṇam . 6 avaṭasaṃkhyānirṇṇayaḥ . 7 pitrā-
dipiṇḍasthānam . 8 mātrādipiṇḍasthānam . 9 bhrādrāparapa-
kṣīyasaptamyādidinatraye karttavye sādhyāvarṣe uktadharmmāti
deśaḥ . 10 kṛṣṇapakṣe ayugmāsu tithiṣu ānvaṣṭakyavat .
māsi māsi pitṛbhya eva śrāddhaṃ karttavyaṃ na mātrādibhyaḥ .
11 ānvaṣṭakye navāvarān bhojayet . 12 aśaktau sapta pañca
trīn ekaṃ vā . 13 vṛddhikarmmaṇi pūrttakarmmaṇi ca yugmān
bhojayet . 14 itaratra yugmabrāhmaṇabhojanam tilasthāne yava-
dānañca . 2 a0 5 ka0 . 1 rathārohaṇāt pūrvvaṃ tat-
sparśanamantraḥ . 2 akṣasparśanamantraḥ . 3 ārohaṇakramasta-
nmantraśca . 4 raśmisparśanamantraḥ . 5 gamanapravarttamāneṣu
ratheṣu japyamantraḥ . 6 śakaṭādyārohaṇe'pi tasya japaḥ . 7
śakaṭādyaṅgasparśanamantraḥ . 8 nāvārohaṇamantraḥ . 9 navarathe
viśeṣaḥ . 10 kuṭumbopayogidravyāharaṇam . 11 gṛhasamīpāga-
manam . 12 rathāvarohaṇamantraḥ . 13 navarathāvarohaṇamantraḥ .
14 tatra japyamantraḥ . 15 tatra punarjapyamantraḥ . 2 a0 6 ka0 .
1 vāstuparīkṣā . 2 bhūmilakṣaṇam . 3 mūmeraparalakṣaṇam .
4 bhūmeranyalakṣaṇañca . 5 virūḍhaduṣṭavṛkṣotpāṭanam . 6 mūmerucca-
nimnatānirṇayaḥ . 7 bhojanagṛhasyānanirṇayaḥ . 8 tat-
phalam . 9 sabhāgṛhasthānanirṇayaḥ . 10 tatphalam .
11 tadaparasthānanirṇayaḥ 2 a0 7 ka0 . 1 vāstuparīkṣaṇa
kramaḥ . 2 tatra khātakhananaṃ tatpūraṇañca . 3 praśastamadhya-
magarhitavāstunirṇayaḥ . 4 astamite'rke jalaistatpūraṇam .
praśastamadhyamagarhitanirṇayaḥ . 6 brāhmaṇavāstunirṇathaḥ .
7 kṣatriyavāstunirṇayaḥ . 8 vaiśyavāstunirṇayaḥ . 9 bahu-
halaiḥ vāstukarṣaṇam . 10 samacatuṣkoṇaṃ dīrghaṃ vā . 11
vāstuprokṣaṇam . 12 avicchinnadhārayā prokṣaṇe mantraḥ .
13 avāntaragṛhaprabhedanirṇayaḥ . 14 sthūṇānāṃ gartteṣu viśe-
ṣavidhiḥ . 15 madhyamasthūṇāgartteviśeṣaḥ . 16 madhyamasthūṇā-
gartte mantraḥ . 2 a0 8 ka0 . 1 vaṃśādhānānumantraṇam . 2 varśā-
dhānamantraḥ . 3 maṇikapratiṣṭhāpanam . 4 tanmantrāntaravidhānam .
5 maṇikasecanamantraḥ . 6 vāstudoṣaśamanam . 7 tatpro-
kṣaṇam . 8 avicchinnajaladhārādānam . 9 sthālīpā-
kaśrapaṇādi śivavācanañca . 2 a0 9 ka0 . 1 gṛhaprapadanam .
2 vījavadgṛhaprapadanam . 3 tatkālanirṇayaḥ . 4 tatra homa-
karmma . 5 anumantraṇam . 6 āyatīnāṃ gavāmanumantraṇe
mantraḥ . 7 eke anyasūktamicchanti . 8 ayātīnāṃ gavā-
bhanumantraṇe . 2 a0 10 ka0
tṛtīyādhyāye pañcayajñādisannāhāntāni karmāṇi .
1 pañcayajñapratijñā . 2 pañcānāṃ nāmakathanam . 3 pañcānāṃ
svarūpakathanam . 4 teṣāmaharahaḥkarttavyatā . 3 a0 1 ka0 .
1 svādhyāyavidhiḥ . 2 svādhyāyādhyayananiyamaḥ . 3 oṃ-
pūrvvā vyāhṛtoḥ samastā brūyāt . 4 sāvi-
tryadhyayananiyamaḥ . 3 a0 2 ka0 . 1 svādhyāyakramaḥ .
2 adhyayane daivāhutinirṇṇayaḥ . 3 adhyayane paitrāhu-
tinirṇṇayaḥ . 4 adhyayane kālāvadhinirṇṇayaḥ . 2 a0
3 ka0 . 1 devatarpaṇam . 2 ṛṣitarpaṇam . 3 prāco-
nāvītī . 4 ācāryyatarpaṇam . 5 pitṛtarpaṇam .
dakṣiṇāvītī . 6 tithiviśeṣādau niṣedhavacanaṃ nityasvādhyā-
yasyaiva, na brahmayajñasya . 7 brahmayajñānadhyāyaḥ 3 a0 4 ka0 .
1 adhyayanaprārambhaḥ . 3 adhyayanakālanirṇṇayaḥ . 3 tatra
kālā'ntaram . 4 ājyabhāgāhutiḥ . 5 dadhisaktu-
homaḥ . 7 homamantraḥ . 7 tatrānye dvyṛcā mantrāḥ . 8 e-
komantraḥ . 9 tatrāparomantraḥ . 10 devatāhomādimārja-
nam . 11 japaniyamaḥ . 12 vyāhṛtisāvitrījapove-
dārambhaśca . 13 utsargavidhiḥ . 14 adhyayanakālanirdeśaḥ .
15 brahmacāridharmmayukto'dhīyīta . 16 brahmacāriṇāmapi
adhyayanam . 17 samāvṛttojāyāṃ gacchedityeke . 18 pra-
jotpattyarthaṃ jāyāgamanamapare . 19 upākaraṇakarmma . 20
mādhyāṃ paurṇṇamāsyāṃ tatkaraṇam . 21 tatra sāvitryādi-
tarpaṇam . 12 ācāryyāditarpaṇam . 23 tataḥ ṣaṇmāso-
ttaramutsarjanakarmma . 3 a0 5 ka0 . 1 kāmyakarmma-
sthāne pākayajñaḥ . puroḍāśasthāne caruḥ . 3 kāma-
prāptiphalam . 4 naimittikahomaḥ . 5 homamantraḥ .
6 aśubhasvapnadarśane upasthānamantraḥ . 7 tatra mantrāntaram .
8 jṛmbhaṇādau japyamantraḥ . 9 agamanīyagamanādau ājya-
homaḥ . 10 tatra samidādhānaṃ vā . 11 tatra mantra-
japo vā . 3 a0 6 ka0 . 1 abhyudite'rke svapataḥprāyaṣṭittam
2 tatra bhantracatuṣṭayam . abhinirmuktasya prāyaścittahomaḥ .
3 sandhyopāsanam . 4 tatra sāyaṅkāle karttavyabhedaḥ .
5 tatra prātarniyamabhedaḥ . 6 tatra kālanirṇayaḥ . 7 kapota-
pāte homajapau . 8 arthārthaṃ gacchato homajapau .
9 naṣṭaṃ vastu labdhumicchato homajapau . 10 mahāntama-
dhvānaṃ gamiṣyato homajapau . 3 a0 7 ka0 . 1 samāva-
rttanam . tatra ācāryyāya ātmane vā ekādaśadravyā-
haraṇam . 2 ubhayoddeśyadravyālābhe ācāyyāyaiva dānam .
3 samidāharaṇaniyamaḥ . 4 kāmanāviśeṣe saminnirṇayaḥ .
5 ubhayakāmasyārdraśuṣkā samit . 6 samidādhānādi godā-
nam . 7 mantrān ātmavācakān kuryyāt . 8 karañconmamardanam .
9 snānāñjanavidhiḥ . 10 kuṇḍalabandhanam . 11 anu-
lepanavidhiḥ . 12 sragbandhanam . 13 trānyavidhiḥ .
14 chatrādānam . 15 vaiṇavadaṇḍādānam . 16 maṇyuṣṇī-
ṣasamidhādānam . 3 a0 8 ka0 .
tṛtīye 1 upadeśamantraḥ . 2 pratyṛcaṃ samidā-
ghānam . 3 madhuparkeṇa pūjanam . 4 anujñāte samā-
varttanasnānam . 5 vrataviśeṣaḥ . 6 niṣedhaviśeṣaḥ . 7
niṣedhāntaram . 8 snātakasya māhātmyam . 3 a0 9 ka0 .
1 gurave nāmakathanam . 2 upaveśanānujñā . 3 uccai-
rnāmakathanam . 4 upāṃśukathane mantraḥ . 5 śiṣya-
sya upāṃśukathane mantraḥ . 6 ācāryyajapyamantraḥ . 7 japā-
ntaram anumantraṇañca . 8 tatpraśaṃsā . 9 pakṣiṇām ama-
nojñā vācaḥ śrutvā japyamantraḥ . 10 mṛgasyāmanojñā
vācaḥ śrutvā japyamantraḥ . 11 bhayaprāptau japyamantraḥ .
3 a0 10 ka0 . 1 sarvvābhyodigbhyo bhayaprāptau japyamantro-
homaśca . 2 tatra japyamantraḥ sūktaviśeṣaśca . 3 a0 11 ka0 .
1 rājasannāhanam . 2 tatra japyamantraḥ . 3 rājñe kavacadāne-
mantraḥ . 3 dhanurdāne mantraḥ . 5 rājñojapyamantraḥ .
6 svīyajapyamantraḥ . 7 iṣudhidāne mantraḥ . 8 radhagamane
japyamantraḥ . 9 aśvānumantraṇam . 10 iṣūnavekṣamāṇasya japya-
mantraḥ . 11 saṃnahyamānarājajapyamantraḥ . 12 mārathināro-
pyamāṇe nṛpe japyamantraḥ . 13 rājekṣaṇamantraḥ . 14 sauparṇa-
mantraḥ . 15 anukrameṇa rathagamanam . 16 yuddhapradeśanirṇayaḥ .
17 dundubhivādane mantraḥ . 18 vāṇatyāgamantraḥ . 19 yudhyamāne
rājani purohitajapyamantraḥ . 20 tatrapunarmmantraḥ . 3 a0 12 ka0
caturthādhyāye . āhitāgneḥ pīḍāpraśamanādiśantātī-
yajapāntāni karmāṇi . 1 vyādhipīḍitasyāhitāgreḥ kartta-
vyam . 2 grāmakāmatve pramāṇam . 3 grāme vāstavyatve pramāṇam .
4 agadaḥ somādibhiriṣṭvā grāmaṃ praviśet . 5 aniṣṭvā vā
grāmaṃ praviśet . 6 mṛtasyāhitāgneścitābhūmikhananam .
7 khātasya nimnoccatānirṇayaḥ . 8 khātasya āyāmanirṇayaḥ .
9 khātasya vistṛtiniyamaḥ . 10 khātasya adhonirṇayaḥ .
11 śmaśānadeśanirūpaṇam . 12 tatsthānasya bahulauṣa-
dhikatvam . 13 kaṇṭakivṛkṣādyudvāsanam . 14 dahana-
lakṣaṇaśmaśānasya viśeṣavidhiḥ . 15 pretasya keśādi-
vapanam . 16 barhirājyādisaṃsthāpanam . 17 pṛṣadājya-
nayanam . 4 a0 1 ka0 . 1 agniyajñapātrādinayanam .
2 pretanayanakarttṛnirṇṇayaḥ . 3 śakaṭādinā pretana-
yanamityeke . 4 anustaraṇīpaśustrīnayanam . 5 anu-
staraṇīṃ gāmāhureke kṛṣṇām ekavarṇṇāmajāmityapare
8 paśoḥ savyabāhuvandhanaṃ kṛtvā ānayanam . 9 tadanu-
amātyādonāmāgamanam . 10 dāhakarttuḥ karttavyabhedaḥ .
11 dakṣiṇapūbadeśai āhavanīyanidhānam . 12 uttarapaścime
gārhapatyanidhānam . 13 dakṣiṇa paścime dakṣiṇāgninidhānam .
14 citāgnicayanam . 15 citāyāṃ pretasaṃveśanam .
16 pretapatnīsaṃveśanam . 17 kṣatriyapretasya dhanuḥsave-
śanam . 18 devarādinā patnyāutthāpanam . 19 tatra vṛṣale
utthāpake karttrā, devare tenaiva mantrasya japaḥ . 20 dhanurapa-
nayane mantraḥ . 21 punaḥ kartrutthāpakayormantrajapaḥ .
22 dhanurbhaktvā kṣepaḥ . 4 a0 2 ka0 . 1 pātrayojanam .
2 dakṣahaste juhūyojanam . 3 savye upabhṛtānayanam .
dakṣe pārśve sphyasya savye'gnihotrahavanyā yojanam .
5 uraḥ prabhṛtiṣu dhravādinidhānam . 6 nāsikayoḥ
sruvādhānam . 7 ekāṃ sruvaṃ bhittvā nāsikādvaye
yojanam . 8 karṇayoḥ prāśitrādhānam . 9 ekañcet
bhittvobhayatra tannidhānam . 10 udare haviḥ pātrīnidhā-
nam . 11 tatra samavattadhānacamasasaṃyojanam . 12 upasthe
śabhyānidhānam . 13 araṇīsūrvoḥ, udūkhalamuṣale jaṅghayo
rnidadhyāt . 14 prādadvaye śūrpanidhānam . 15 ekañcet
chitvā nidhānam pūrvvavat . 16 āsecanapātre pṛṣadā-
jyapūraṇam . 17 dṛṣadupalādyu payogadravyanidhānam .
18 lohamṛṇmayādinidhānam . 19 anustaraṇyā vapāmut-
khidya tatra pretasya śiromukhācchādanaṃ tanmantraśca . 20
pretapāṇyorvukkayornidhānam . 21 hṛdaye hṛdayādhānam .
22 pretapāṇyoḥ piṇḍyādhānamityeke . 23 vukkābhāve
piṇḍyādhānabhityanye . 24 praṇītāpraṇayanānumantraṇe .
25 dakṣiṇa jānupātena dakṣiṇāgnau caturājyāhutihomaḥ .
26 pretasyorasi pañcamāhutihomamantraḥ . 4 a0 3 ka0 . 1 yugapa-
dagniprajvālane preṣaṇam . āhavanīyasya prāk pretadehaprāptau
pretasya svargalāṃkagatiḥ putraviśiṣṭarddhiśca phalam . gārhapa-
tyasya tathātve pretasyāntarikṣalokaprāptiḥ putrasya vṛddhiśca
phalam . dakṣiṇāgnestathātve pretasya manuṣyalokaprāptiḥ
putrasya vṛddhiśca phalam . 5 yugapatprāptau sarvasamṛddhiḥ phalam .
6 dahanamantraḥ . 7 dahanapraśaṃsā . 8 jānumātre garce'va-
sthāya dāhottaramātivāhikaśarīramāsthāya dhūmena saha
svargalokagamanam . 9 dāhakarttṛjapyamantraḥ pṛṣṭhato'nīkṣitvā
sarveṣāṃ gamanañca . 10 sakṛtsnātvā pretāya jalā-
ñjaliṃ dattvānyāni vāsāṃsi paridhāya divā ā-
nakṣatradarśanāt tatrāvasthānam . 11 rātrau ādityamaṇḍalaṃ
dṛṣṭvā gṛhaṃ praviśet . 12 gṛhapraveśe vṛddhādipūrvvāparanirṇayaḥ
13 gṛhamāgatya aśmādīnāmupasparśaḥ . 14 tasmin dine
annaṃ na paceran . 15 krītādyannena vartteran . 16
sapiṇḍānāṃ trirātramakṣāralavaṇānnāśanam . 17 mahāguru-
mṛtau dvādaśārātraṃ tathāśanaṃ dānādhyayanavarjanañca
18 sapiṇḍeṣu daśāhaṃ dānādhyayanavarjjanam . 19
upanetṛgurau asapiṇḍe'pi daśāhaṃ dvādaśāhaṃ vā'śau-
cam . 20 adattāsu strīṣu mṛtāsu daśāham . 21
ekadeśādhyāpakeṣu trirātram . 22 asapiṇḍajñātau
trirātram . 23 dattāsu strīṣu trirātram . 24 ada
ntajāte trirātram . 25 asampūrṇagarbhe trirātram . 26
sahādhyāyiṣu mṛteṣu ekāham . 27 samānagrāmīye
śrotriye ekāham . 1 asthisañcayanam . 2 strīpu-
ruṣabhedena kumbhaniyamaḥ . 3 prokṣaṇamantraḥ . 4 sañcayane
pūrvvāparanirṇṇayaḥ . 5 sañcayanānantaramavadhānanirṇṇaya .
6 pāṃśuprakṣepaḥ . 7 pāṃśuprakṣepānantaram uttarāmṛcaṃ
japet . 8 mṛtkapālena kumbhaṃ pidhāya pṛṣṭhato'navekṣaṃ pratyā
gatyāpa upaspṛśya pretāya śrāddhadānam . 4 a0 5 ka0 . 1 mṛta-
gurukasyānyatovā'pakṣīghamāṇapaśvādikasyāmāvasyāyāṃ śānti-
karma . 2 kravyādāgniharaṇam . 3 catuṣpathe tadagniparityāgaḥ .
4 pṛṣṭhato'nabavekṣaṇādi kṛtvā pratyāgatyāpa upauspṛśya keśā-
dīn vāpayitvā navaghaṭādikuśapiñjūlāntakalpanam . 5 paca-
nanāmāgnijananam . 6 agnidīpanam . 7 agnisecanam .
8 anaḍuccarmmaṇyamātyārohaṇam (kartṛbhinnāḥ sarvve pumāṃ-
saḥ striyaścāmātyāḥ) . 9 paridhiparidhānam . 10 āhuti
catuṣṭayamantraḥ . 11 amātyāḥ striyaḥ taruṇatṛṇairnavanītaṃ gṛ-
hītvā tenāṅguṣṭhopakaniṣṭhābhyāṃ cakṣuṣī āñjīran . 12 ajya-
mānānāṃ strīṇāṃ karttrāvīkṣaṇam . 13 karttuḥ aśmābhimarśanam
. 14 parikramaṇajapaḥ . 15 sviṣṭikṛdādisamāpanam . 16
ahatavāsasācchādyopaveśanam . 17 ā udayādasvapanta
āsīran . 18 homasamāpanam . 4 a0 6 ka0 . 1 śrādbhādhi-
kāraḥ . 2 pārvvaṇakāmyavṛddhiśrāddhaikodiṣṭarūpaśrāddhe pātravipra-
lakṣaṇasaṃkhye . 3 sapiṇḍīkaraṇabhinne yatheṣṭaṃ viprasaṃkhyā tatra
tu trayāṇāṃ traya eva kāryyā iti bhedaḥ . 4 piṇḍapitṛyajñe
uktānāṃ piṇḍaniparaṇādīnāṃ śrāddhe'tideśaḥ . 5 brāhmaṇāya
jaladānam . 6 darbhāsanadānam . 7 punarjaladānam . 8 argha-
pātre tilāvapanaṃ tanmantraśca . 9 pitryaṃ karmma apradakṣiṇaṃ
kāryyam . 10 arghadānam . 11 arghadānāt pūrvvaṃ jala-
dānam . 12 arghasthajalanivedanam . 13 arghānumantraṇaṃ-
tanmantraśca . 14 arghyā āpo yasmin pātre ekīkṛtāḥ tat
prathamapātraṃ noddharet . 4 a0 7 ka0 . 1 gandhādidānam .
2 agnau karaṇānujñā . 3 pratyanujñā . 4 agnau karaṇa-
homaḥ . 5 pāṇiṣveva bā homaḥ . 6 devapitṝṇāṃ krame-
ṇāgnimukhapāṇimukhatve . 7 bhojanapātre'nnadānavidhā-
nam . 8 hutaśeṣānnadānam . 9 bhojanapātre adhikānna-
dānam . 10 bhojanāt tṛpteṣu pāṭhyamantraḥ . 11 piṇḍārthamannamuddhṛtya
śeṣanivedanam . 12 anācānteṣu piṇḍaniparaṇam .
13 ācānteṣu tadityeke . 14 brāhmaṇānujñānavikiradānam .
15 astu khadheti pratyanujñānam visarjanañca . 4 a0 8 ka0 .
1 atha śūlagavaḥ . 2 tasya kālādinirṇayaḥ . 3 paśu-
nirūpaṇam . 4 paśulakṣaṇam . 5 kṛṣṇavinduyuktaḥpaśurityeke .
6 jambusadṛśaṃ kṛṣṇaṃ kāmaṃ gṛhṇīyāt . 7 paśva-
bhiṣekaḥ . 8 śira ārabhya pucchadeśaparyyantamabhiṣekaḥ . 9 paśū-
tsargaḥ . 10 paśorvṛddhiparyyantaṃ pālanam . 11 tatra dig-
nirṇṇayaḥ . 12 grāmadarśanāyogyadeśe pālanam . 13 arddharā-
trādūrddhvamudite'rke vā kāle śūlagavaḥ kāryyaḥ . 14 yūpanisvananaṃ
tatra paśubandhanañca . 15 prokṣaṇādi paśukalpena samānam .
16 viśeṣastrayaṃ pātryā palāśena vā vapāhomaḥ . 17 harādi
dvādaśanāmakaḥ homamantraḥ . 18 ugrādiṣaḍnāmako
vā mantraḥ . 19 rudranāmako vā mantraḥ . 20 baliharaṇam .
21 caturbhiḥ sūktaiścaturdiśamupasthānam . 22 sarvvarudrayajñetasyā-
tideyaḥ . 33 sthālīpākavrīhīṇāṃ tuṣaphalīkaraṇānāṃ pucchaca-
rmmaśiraḥpādānāmagnāvanuharaṇam . (sūkṣmakaṇāḥ phalīka-
raṇāḥ) 24 śāṃvātyamate viśeṣaḥ . 25 aṅgāvadanasamaye
śoṇitaninayanam . 26 saṃjñapanadeśebhūmau nipatitaṃ rudhiraṃ
sarpebhya uddiśet . 27 sarvvaśabdānāṃ rudranāmadheya
tvotyā tasya sarvātmatvam . 28 asyaiva sarvvā senāḥ .
29 sarvvāṇyutkṛṣṭānyasyaivāṃśabhūtāni . 30 ityevaṃ vidaṃ
yajamānaṃ rudraḥ prīṇāti . 31 asya karmmaṇo vaktārañca rudro
na hinasti . 32 asya hutaśeṣaṃ na prāśnoyādekamatam .
33 asya dravyāṇi grāmaṃ nāhareyuḥ . 34 nātrāganta-
vyamiti puttrādīn pratiṣedhayet . 35 niyamena hutaśeṣaṃ
prāśnīyāti siddhāntaḥ . 36 śūlagavasya phalāni 37 śūlaga-
veteṣṭā anyaṃ paśumutsṛjet . 38 sarvvathānutsṛṣṭapaśurnaiva
syāt 39 śūlagavanāmakena paśukarmmaṇā rahito na bhavet
tena śūlagavasya nityatā . 40 śantātīyaṃ japitvā gṛha-
praveśaḥ . 41 paśūpatāpe goṣṭhe asyaiva rudrasya yajanam .
42 sthālīpākaṃ nidhāya sarvahutaṃ kuryyāt . 43 pratidhūmaṃ
gavānayanam . 44 śantātīyaṃ japan paśūnāṃ madhyamiyāt .
45 samāptijñāpanārtha ācāryyanamaskāraḥ . 4 a0 45 ka0
āśvalāyanagṛhyapariśiṣṭapratipādyārthāḥ . 1 āca-
manādi sāmānyāṅgam . 2 sandhyopāsanāṅgācamanādi .
3 mārjanam . 4 pāpaśodhanam . 5 gāyatrīsvarūpādi .
6 tasyā dhyānādi . 7 ācamanamantrādi . 8 mantrāṇā-
mṛṣidaivatacchandāṃsi . 9 snānavidhiḥ . 10 mādhyandina
snānavidhānam . 11 mantrasnānam . 12 vaiśvadevaḥ . 13
svastivācanādi . 14 home sthaṇḍilādi . 15 sruksruvā-
disammārgaḥ . 16 brahmaṇaḥ pañcakarmmāṇi . 17 pārvvaṇa-
sthālīpākaḥ . 18 nityamaupāsanam . 19 punarā-
ghānam . 20 anekabhāryyasya parataūḍhāyā dharmmabhāgitvam .
21 kanyāvaraṇam . 22 upayamanādi . 23 anyonyā-
valokanam . 24 ārdrākṣatāropaṇādi . 25 ṛtumatī-
kṛtyādi . 26 jātakarmmādi . ityete 1 a0 gatāḥ
2 adhyāye 1 grahayajñādi . 2 grahayajñasambhārādi .
3 arccanāṅgāni . 4 arccanavidhiḥ . 5 āvāhanamantrāḥ .
6 grahāṇāmadhidevatādi . 7 gaṇapatyādidevatāvāhanam .
8 agnyupadhānādi . 9 yajamānābhiṣekaḥ . 10
homavidhānādi . 11 bhojanavidhiḥ . 12 śayanādi-
vidhiḥ . 13 śrāddhāni . 14 brāhmaṇaniyamaḥ .
15 gandhādidānādipiṇḍapitṛyajñāntaṃ karma . 16 agnau
karaṇādikarma . 17 piṇḍadānādiśrāddhaśeṣasamāpanāntaṃ
karma . 18 agnidagdhapiṇḍadānādi . 19 ābhyudayike
viśeṣaḥ . ityete 2 a0 gatāḥ padārthāḥ .
tṛtīyādhyāye 1 pitṛmedhaḥ . 2 agnidānaniyamaḥ .
3 agnikāryyasamāpanam . 4 kartturudakāvādhaḥ . 5 piṇḍa-
kriyā . 6 navaśrāddhāni . 7 sañcayanam . 8 daśāhakṛtyam
9 ekoddiṣṭam . 10 ekoddiṣṭavidhiḥ . 11 sapiṇḍīkara-
ṇam . 12 āmaśrāddham . 13 atītasaṃskāraḥ . 14 pālā-
śavidhiḥ . 15 nārāyaṇavaliḥ . 16 nāgavaliḥ . 17
purāṇamekoddiṣṭam . 18 vṛṣotsargaḥ . 3 a0 padārthāḥ .
4 adhyāye 1 pūrttakarmmādīni agnikāryyāntāni karmmāṇi .
1 pūrttāni . 2 maṇḍalādividhiḥ . 3 pratimādraṣyāṇi . 4
prāsādapratiṣṭhādi . 5 tadanuṣṭhānādi . 6 agnisthāpanādi .
7 devābhiṣekādi . 8 śāntipratiṣṭhādi . 9 vāpyādividhiḥ
10 ārāmādividhiḥ . 11 homaviśeṣaḥ . 12 prācīṃ
diśamanvāvarttate . 13 dakṣiṇāṃ diśamanvāvarttate . 14
pratīcīṃ diśamanvābarttate . 15 udīcīṃ diśamanvāvarttate
16 pṛthivīmanvāvarttate . 17 antarikṣamanvāvarttate
18 divasamanvāvarttate . 19 rātrimanvāvarttate . 20
paramanvāvarttate . 21 sarvvā diśo'nvāgharttate . 22
agnikāryyaphalam . 4 a0 gatāḥ ete padārthāḥ .
1. Śrautasūtra. Mack. 2. IO. 122 A. 986. 1039.
1660. 1727. 2075. 2140. W. p. 24--27. Oxf.
384^a. 393^b. Paris (D 137). K. 2. B. 1, 158.
Ben. 2. 5. NP. I, 22. X, 2. Burnell 13^a.
Bh. 5. Vienna 16. Oppert 1662. 3760. 4685.
7854. II, 1678. 2319. 6881. 7173. W. 1419.
Bühler 537.
C. Oppert 2770.
C. by Kalyāṇajī. NW. 10.
C. Āśvalāyanasūtraprayogavṛtti by Tālavṛnta-
nivāsin, who followed Devasvāmin. L. 827.
C. by Dayāśaṅkara. NW. 12.
C. by Devatrāta. B. 1, 154.
C. by Nārāyaṇagarga. IO. 1129. 1252. Paris
(D 194 a). Khn 6. 10. Ben. 2. NP. X, 6.
Haug 30. Burnell 113^a. H. 3. Oppert 877.
1764. Proceed. ASB. 1869, 142. W. 1420.
1421. Peters. 1, 113. 2, 169. Bühler 537.
He quotes a C. by Devasvāmin.
C. by Nīlakaṇṭha. NW. 4. 32.
C. Prayogadīpikā by Mañcanabhaṭṭa. IO. 281.
L. 1387. K. 4. B. 1, 158. Ben. 5. Oppert
1761. Rice 44.
C. by Śukla Mathurānātha. NW. 12.
C. by Mahādeva. Ben. 5.
C. by Yallabhaṭṭasuta. Mysore 1.
C. Abhyudayapradā by Ṣaḍguruśiṣya. Burnell 13^a.
C. by Siddhāntin. Haug 40. BP. 257.
2. Gṛhyasūtra. IO. 129. 986. 1039. 1727. 1978.
2140. W. p. 34. 35. Oxf. 384^a. 387^a. 393^b.
396^a. Khn. 6. B. 1, 152. Ben. 5. Bik. 120.
121. NW. 14. NP. II, 10. V, 40. X, 6.
Haug 13. 23. 45. Brl. 7. Burnell 13^b. Bh.
5. Bhk. 20. Poona 8. H. 2. Taylor 1, 41.
Oppert 1763. 7853. II, 6880. Rice 40. 194.
Peters. 2, 167. Bodl. XV. Bühler 537.
C. Paris (D 138). K. 174. Rādh 1. Rice 42.
C. by Ānandarāya Vājapeyayajvan. Burnell 13^b.
C. by Gadādhara. K. 172. 174.
C. Vimalodayamālā by Jayantasvāmin. B. 1, 156.
Bhk. 18. Bühler 539.
C. by Devatrāta. NP. VII, preface.
C. by Devasvāmin. Khn. 8. NP. V, 40. Bur-
nell 13^b.
C. by Nārāyaṇa. IO. 285. 668. 793 A. 1252. K.
4. B. 1, 156. NP. II, 10. X, 6. Burnell
13^b. Poona II, 2. Rice 42. D 2. Bühler 537.
C. by Viṣṇugūḍhasvāmin. NP. V, 144. VI, 8.
C. Anāvilā by Haradatta. Bik. 120. Burnell 13^b.
Oppert II, 5155.
Agnihotrahoma. Poona II, 29.
Antyeṣṭi. B. 1, 152.
Aparaprayoga. Burnell 26^a.
Āgnīdhraprayoga. B. 1, 216.
Ādhānasūtra. Bik. 106.
Aurdhvadehikapaddhati. B. 1, 158.
Kārikāḥ. K. 1, 152. 154. D 2. Āśvalāyana-
kārikāsu Punarupanayanavidhāna. Ben. 139.
Gṛhyasūtramantrasaṃhitā. BA. 16.
Cāturmāsyasūtra. Oppert II, 7181.
Darśapūrṇamāsasūtra. Oppert II, 7185. C. by
Vidyāraṇya. B. 1, 154.
Dvādaśāhahautraprayoga. Proceed. ASB. 1870, 313.
Pariśiṣṭa. B. 1, 154. 156. NP. V, 40. C. by
Viṣṇugūḍha. NP. VI, 16.
Pārvaṇaśrāddha. B. 1, 156. Pārvaṇaśrāddha-
pradīpabhāṣya by Nārāyaṇa. B. 1, 156.
Pūrvaprayoga. Burnell 26^a. Oppert 2130. II,
572. 2338. 4068. Rice 44.
Prāyaścitta. Oppert 1395. C. by Ananta, Āśva (?),
Govinda. B. 1, 156.
Brahmatva. L. 1363.
Bhojanavidhi. B. 1, 156.
Mahārudrapaddhati by Nārāyaṇa. B. 1, 156.
Mahāsarasvatīstotra. W. p. 363.
Vināyakastavarāja. Burnell 198^b.
Śānti. Rice 218.
Śrāddhapaddhati. B. 1, 158.
Śrāvaṇī. B. 1, 158.
Saṃdhyā. B. 1, 160.
Sarasvatīdvādaśanāmastotra. Burnell 200^a.
Somaprāyaścitta. B. 1, 160.
Sthālīpāka. Oppert 6498.
Sthālīpākaprayoga. Burnell 27^a.
Homaprayoga. Rice 42.
1) Śrautasūtra. add Khn. 6. NP. V, 40. delete
K. 2 and C. Oppert 2770.
C. by Tālavṛntanivāsin. add K. 10.
C. by Devatrāta. add NP. VII Preface. SB. 15.
C. by Nārāyaṇagarga. add K. 12. B. 1, 158.
Oppert II, 1729. read Burnell 13^a.
C. by Viṣṇugūḍhasvāmin. take from below,
and add SB. 20. 21.
C. by Siddhāntin. add Bh. 7. SB. 14. 15.
2) Gṛhyasūtra. read Bhk. 10.
C. add Oppert 2770.
C. by Devatrāta. delete this.
C. by Nārāyaṇa. add K. 174. NW. 4. P. 6.
Oppert 1470. SB. 16.
1) Śrautasūtra. Cs. 217--19. GB. 4 (pūrvārdha).
Peters. 4, 1. Stein 12.
C. Prayogavṛtti by Tālavṛntanivāsin. Cs. 231
(ahīnadvadaśāha inc.). 252 (fr.)--54 (fr.). 342
(ahīnadvādaśāha).
C. Saṃgrahaṇadīpikā by Tippū Bhaṭṭa, son of
Rāma Bhaṭṭa. L. 4174 (adhy. 2).
C. by Devatrāta. Cs. 225 (inc.).
C. by Nārāyaṇa Gārgya. BL. 7 (adhy. 1--3).
Stein 12.
C. Prayogadīpikā by Mañcanabhaṭṭa. Cs. 220--24.
Stein 12 (1--6).
2) Gṛhyasūtra. Cs. 226 (adhy. 1--6). Rgb. 68.
Stein 12.
C. Cs. 446 (fr.).
C. Vimalodayamālā by Jayantasvāmin. L. 4029
(1--4).
C. by Nārāyaṇa. Cs. 444. 445. 448 (adhy. 2. 3).
Fl. 418.
C. Anāvilā by Haradatta. Cs. 447 (fr.).
Gṛhapratiṣṭhā. Oudh XX, 162.
Sarasvatīdvādaśanāmastotra. Oudh XX, 48.
1. Śrautasūtra. Hz. 432. Ulwar 42.
C. Āśvalāyanasūtraprayogavṛtti by Tālavṛntani-
vāsin. Hz. 176 (Ādhāna to Pauṇḍarīka). 408
(up to Pauṇḍarīka).
C. by Nārāyaṇa Gārgya, son of Narasiṃha. Cs. 630
(7--12). Ulwar 43.
C. Prayogadīpikā by Mañcana. Hz. 175.
2. Gṛhyasūtra. Cs. 437. 449 (1, 17, 7 to the end
of the first adhyāya). 620. Hz. 68. Ulwar 44.
C. Vṛtti by Nārāyaṇa, son of Divākara. Cs. 621
(first adhyāya). Hz. 409. Ulwar 45.
1) Śrautasūtra. AS p. 27 (2 MSS.). BC 210. Hz. 725.
Lz. 32. 33. Peters. 5, 2 (5 Adhyāyāḥ).
C. Saṃgrahadīpikā by Tippū Bhaṭṭa, son of Rāma
Bhaṭṭa. CS 2, 228 (second Adhyāya only).
C. by Devatrāta. Bd. 87.
C. by Nārāyaṇa. AS p. 27.
C. by Viṣṇugūḍha („Uttaraṣaṭkaprayoga-
paddhati”). AS p. 27.
2) Gṛhyasūtra. AS p. 27 (5 MSS.). 57 (and bhā-
ṣya). Hz. 700. 1191 (inc.). Lz. 34. Tb. 20.
Whish 78, 5 (breaks off in 4, 8, 18).
C. by Nārāyaṇa. AS p. 27 (2 MSS. One contains
only the first Adhyāya).