āśuga
See also
āśugaḥ.
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 124.
āśuga mfn. (
-gaḥ-gā-gaṃ) Going or moving quickly, swift, fleet. m. (
-gaḥ)
1 The wind.
2 An arrow.
E. āśu quick, and ga who goes.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 101, col. 1.
āśu-ga (gaḥ) 1. m. The wind; an
arrow. a. Swift, fleet.
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 90, col. 2.
āśuga āśu-ga (
vb. gam),
I. adj.,
f. gā, Moving quickly, Man. 4, 68. II.
m. An arrow.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 69.
āśugá a. swiftly going; m. arrow.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 157, col. 3.
āśu—gá mf(
ā)n. going or moving quickly, swift, fleet,
TBr. i, 2, 1, 26;
Mn.;
MBh.;
R.
☞
p. 157, col. 3.
☞
p. 157, col. 3.
☞
p. 157, col. 3.
an arrow,
MBh. :
Ragh. &c.
☞
p. 157, col. 3.
N. of one of the first five followers of Śākya-muni,
L.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 102, col. 1.
āśuga mfn. (-gaḥ-gā-gaṃ) Going or moving quickly, swift, fleet.
m. (-gaḥ)
1.
The wind.
2. An arrow.
E. āśu quick, and ga who goes.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 720.
āśuga (
ā° + ga)
VOP. 26, 33.
1) adj. schnell gehend, schnell laufend; von Thieren M. 4, 68. MBH. 1, 2630. 2, 1036. 3, 11764. von Schiffen R. 2, 89, 17.
— 2) m.
a) Wind AK. 1, 1, 1, 57. 3, 4, 3, 20. H. 1106. an. 3, 118. MED. g. 30.
— b) Sonne H. an. Vgl. āśugāmin .
— c) Pfeil AK. 2, 8, 2, 54. 3, 4, 3, 20. H. 778. H. an. MED. MBH. 3, 820. R. 2, 35, 4. 3, 34, 27. RAGH. 3, 54. 12, 91. DEV. 3, 4.
— d) N. pr. eines der ersten fünf Anhänger Śākyamuni's VYUTP. 219.
☞
vol. 5,
p. 1126.
āśugá 1) TBR. 1, 2, 1, 26.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 191, col. 2.
āśugá — 1) Adj. (f. ā) schnell gehend , — sich dahinbewegend 84,15. 217,14.
— 2) m.
— a) Pfeil.
— b) *Wind.
— c) *die Sonne.
— d) *N.pr. eines der fünf ersten Anhänger Śākyamuni's.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 46, col. 1.
āśugá schnell gehend, eilend; m. Pfeil.
Bopp Glossarium Sanscritum
☞
p. 35, col. 1.
āśuga m. (e praec. et
ga iens, a r.
gā suff.
a) 1) ventus.
2) sagitta.
Vācaspatyam
☞
p. 837, col. 2.
āśuga pu0 āśu + gama—ḍa . 1 vāyau, 2 sūryye ca . etayoḥ
śīghragāmitvāt tathātvam . “vāyurvai kṣipiṣṭhā devateti” śrutau
kṣipragāmitvokteḥ śīghra gatitvaprasiddhvatvācca vāyostathātvam
sūryyasyāśugatvamanupadaṃ vakṣyate 3 vāṇe “papāvanāsvāditapūrvva-
māśugaḥ” “rāvaṇasyāpi rāmāstobhittvā hṛdayamāśugaḥ” raghuḥ
4 śoghragāmini tri0 vinītaistu vrajennityamāśugairlakṣaṇā-
nvitaiḥ” manuḥ . “diśāṃ gajantu śvetākhyaṃ (airāvatam)
śvetā'janayatāśugam” bhā0 ā0 pa0 66 a0 . “javanānāśugāṃ-
ścaiva karārthaṃ samupānayat” bhā0 sa0 pra0 263 a0 “śobha-
mānā ratheyuktāstariṣyantaivāśugāḥ” bhā0 va0 pa0 161 a0 .
āśugatvaṃ ca alpakālamadhye gantavyadeśagamanāt bhavati
kālālpatvañca āpekṣikaṃ tataśca “śīghro'lpabhāge bahubhāga-
mande” ityādau nīla0 tā0 grahāṇāṃ śīghramandatvamāpekṣika-
miti bodhyam tathā ca svasvakakṣāyāṃ grahāṇāṃ tulyagatitve-
'pi kakṣāṇāmalpatvavṛhattvābhyāṃ gantavyadeśālpatvādhikatvabhe-
dāt gatibhedaḥ grahāṇāṃ kakṣāmānaṃ ca grahakakṣāśabde
vakṣyate . tathā ca svalpakakṣāsthagrahasya vṛhatkakṣā-
sthagrahāpekṣayā śīghragatvam tacca svābhāvikam .
atra prasaṅgāt grahāṇāṃ śīghramandagatitve kāraṇamucyate
tathā hi sarveṣāṃ grahāṇāṃ rāśicakrasthasvasvakakṣāsu
tulyaprāggatitve'pi svasvakakṣāṇāmalpatvavṛhattvābhyām
alpādhikakālābhyāmeva svasvakakṣāstharāśicakrasthasthāna-
bhogaḥ ityato yasya kakṣā laghvī sa śīghragaḥ yasya ca
vṛhatī sa mandaga ityucyate etadabhiprāyeṇaiva grahāṇāṃ rāśi-
bhoge kālabhedo darvitaḥ yathā “ravirmāsaṃ niśā-
nāthaḥ sapādadivasadvayam . pakṣatrayaṃ bhūmiputro budho'ṣṭā-
daśa vāsarān . vaṣamekaṃ surācāryyastvaṣṭāviṃśaṃ dinaṃ bhṛguḥ .
śaniḥ sārddhadvayaṃ varṣaṃ rāhuḥ sārddhasamāṃ tathā” jyo0
sūryyasya yadyapi candrabudhaśukrāpekṣayā mandagatitvam tathāpi
kujagururāhuśanyapekṣayā śīghragatitvāt āśugatvam . svasva-
kakṣāyāṃ sūryyayogena ca grahāṇāṃ punaḥśīghragatvaṃ “sūryya-
yuktā grahāḥ śīghrā ityukteḥ . grahāṇāṃ śīghrakendraśīghra-
phalādikam” si0 śi0 darśitaṃ vistarabhayānnoktaṃ tata evā-
vaseyam . kiñca sarvvagrahāpekṣayā rāśicakrasya śīghragati-
tvāt pratidinaṃ svagatyanusāreṇa grahāṇāṃ prāggatitve'pi
rāśicakrasya pravahavāyunā paścāt nīyamānatayā tadārūḍhara-
vyādeḥ paścādgatitvabhramāt tadanurūpaśīghragatvamāropyate .
grahāṇāṃ rāśicakrabhogārthaṃ svasvakakṣāsu yā prāggati-
stasyā alpakālasādhyatve śīghratvamiti bodhyam . evaṃ
grahāṇāṃ svābhāvikyāṃ svasvakakṣāsu gatau sthitāyāmapi prava-
hānilena paścādbhrāmyamāṇasya rāśicakrasya pratidinaṃ pṛthivī-
bhramaṇāt tadgateśca sarvvagrahāpekṣayā'tiśīghratvāt tatra ca
vaṃbhramyamāṇa rāśicakrasya gatau tatsthagrahagatitvāropeṇa
naukāgatau tatsthavastugatitvāropavat grahāṇāṃ rāśi-
cakratulyaśīghragatitvaṃ purāṇādāvuktam yathā “yoja-
nānāṃ sahasre dve dve śate dve ca yojane . ekena
nimiṣārddhena kramamāṇa! namo'stu te . navatiryojanānāñca
sahasrāṇi ca saptatiḥ . yāvadghaṭikamātreṇa tāvaccalati
bhāskaraḥ” ādityahṛ0 . “yadā cendryāḥ puryyāḥ
pracalati pañcadaśabhirghaṭikābhiryāmyāṃ sapādakoṭidvayaṃ
yojanānāṃ sārddhadvādaśalakṣāṇi sādhikāni copayāti”
bhāga0 5 ska0 30 a0 “sādhikāni pañcaviṃśatisahasrā-
dhikāni” śrīdharaḥ . tena pañcadaśabhirghaṭikābhiryadi
2 3775000 yojanāni tadā 60 daṇḍātmake dine kā-
nīti caturbhirguṇitāni tāni pratyahaṃ rāśicakragatimānaṃ
tadāropācca sūryyādīnāṃ tathāgatitvamiti bodhyam . etadapi
purāṇāśritaṃ vastutorāśicakrasya pratyahaṃ pṛthvībhramaṇāt
rāśicakraparidhimānameva ahorātre gantavyayojanamānametacca
khagolaśabde vakṣyate . tathā ca alpakālena gantavyasthāna-
gāmitvamāśugatvamiti siddham .